628 - Μερικά σπάνια λείψανα της Ιεράς Μονής Καρακάλλου Αγίου Όρους

 

Λειψανοθήκες της Ιεράς Μονής Καρακάλλου Αγίου Όρους

Η Ιερά Μονή Καρακάλλου Αγίου Όρους κατέχει και μερικά σπάνια λείψανα αγίων. Σε τρεις λειψανοθήκες που παρουσιάζονται παρακάτω, η Ιερά Μονή αποθησαυρίζει ιερά λείψανα των αγίων Ευμενίου, επισκόπου Γορτύνης Κρήτης, του θαυματουργού (7ος αι., 18 Σεπτεμβρίου), Βουκόλου, επισκόπου Σμύρνης (τέλη 1ου - αρχές 2ου αι., 6 Φεβρουαρίου), μαθητού του αγίου αποστόλου Ιωάννου του Θεολόγου, Βαβύλα, επισκόπου Αντιοχείας (+284, 4 Σεπτεμβρίου) και ιερομάρτυρος Αντίπα, επισκόπου Περγάμου (1ος αι., 11 Απριλίου).

Ιερά λείψανα των αγίων Αντίπα και Βαβύλα (πάνω), Αντίπα και Ευμενίου (κάτω αριστερά)
και Βουκόλου (κάτω δεξιά). Ιερά Μονή Καρακάλλου Αγίου Όρους

Διαβάστε περισσότερα παρακάτω και δείτε περισσότερες φωτογραφίες:

260 - Πρώτη καταγραφή με εικόνες των λειψάνων της Αγίας Μεγαλομάρτυρος Μαρίνας

Μία πρώτη (μερική) καταγραφή με εικόνες των λειψάνων της Αγίας Μεγαλομάρτυρος Μαρίνας.

Η Αγία Μεγαλομάρτυς Μαρίνα είναι μία από τις δημοφιλέστερες αγίες της Ανατολής, αλλά και της Δύσης, όπου είναι γνωστή ως Μαργαρίτα η Παρθένος ή Μαργαρίτα από την Αντιόχεια της Πισιδίας.

Ο Βίος της Αγίας Μαρίνας, γραμμένος από τον στρατιώτη Θεότιμο, ο οποίος της έφερνε τροφή κατά την παραμονή της στη φυλακή, σώζεται σε αρκετά χειρόγραφα, τα αρχαιότερα των οποίων ανάγονται στον 9ο αιώνα. Εκκλησιαστικές προσωπικότητες, όπως ο 'Οσιος Νεόφυτος και ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Γρηγόριος Κύπρου, συνέγραψαν εγκώμια και λόγο προς τιμήν της, όπου αναφέρονται στον βίο και την προσωπικότητα της. Σύμφωνα με τα δεδομένα του Βίου της η Μαρίνα από την Αντιόχεια της Πισιδίας ήταν κόρη του ειδωλολάτρη ιερέα Αιδεσίου. Έμεινε ορφανή από μητέρα και ο πατέρας της εμπιστεύθηκε την ανατροφή της σε χριστιανή τροφό. Εξαιτίας της άρνησης της να παντρευτεί τον έπαρχο Ολύβριο καί να θυσιάσει στα είδωλα η Μαρίνα υπέστη μία σειρά μαρτυρίων και τελικά απεκεφαλίσθη. Η μνήμη της στην Ανατολή εορτάζεται στις 17 Ιουλίου. Η Αγία Μαρίνα είναι επίσης μία από τις πιο δημοφιλείς μορφές της βυζαντινής αγιογραφίας, αφού περιλαμβάνεται συχνά στο εικονογραφικό πρόγραμμα των βυζαντινών ναών είτε ως μεμονωμένο αγιογραφικό πορτραίτο είτε σε αυτοτελή παράσταση, η οποία εικονίζει την πάλη της με τον Βεελζεβούλ.

Η λειψανοθήκη κάνει εδώ μία πρώτη (μερική) καταγραφή των λειψάνων της Αγίας Μαρίνας που σώζονται στον ελληνικό χώρο και ευρύτερα στον βαλκανικό. Δύο προαπαιτούμενα είναι απαραίτητα για να διαβαστεί σωστά αυτή η μερική καταγραφή:

1. Η λειψανοθήκη παρατήρησε ότι μερικές φορές, στις ανακοινώσεις των ιερών ναών για την επικείμενη άφιξη των ιερών λειψάνων της Αγίας Μαρίνας, δημοσιεύεται φωτογραφία από άλλο λείψανο (της Αγίας Μαρίνας ή άλλου αγίου), ίσως επειδή τη στιγμή της εκτύπωσης και δημοσιοποίησης της ανακοίνωσης δεν υπήρχε διαθέσιμη φωτογραφία του αναμένοντος λειψάνου της Αγίας Μαρίνας. Έτσι, είναι πιθανόν, κάποια φωτογραφία που αναρτάται εδώ να μην αντιστοιχεί ακριβώς σε κάποιο λείψανο της Αγίας Μαρίνας, παρόλες τις προσπάθειες της λειψανοθήκης για ακρίβεια.

2. Ο πολυτεμαχισμός των λειψάνων και η τοποθέτησή τους σε λειψανοθήκες που αναπαριστούν όλο το μέρος, πχ απότμημα της δεξιάς χειρός της Αγίας Μαρίνας σε λειψανοθήκη που αναπαριστά όλο το δεξί χέρι, δημιουργεί μερικά φαινομενικά προβλήματα αποδοχής. Φαίνεται να υπάρχουν περισσότερα χέρια ή κάρες από το φυσιολογικό, επειδή οι λειψανοθήκες έχουν τη μορφή του όλου μέρους του οργάνου, ενώ προσεκτικότερη έρευνα επί των οστών αποκαλύπτει ότι πρόκειται για μέρος μόνον του οργάνου του σώματος του αγίου. Η λειψανοθήκη δεν παραγνωρίζει βέβαια και το γεγονός ότι η "δημοφιλία" ενός αγίου παρήγαγε κατά τον Μεσαίωνα πλαστά, ψευδή λείψανα (χαρακτηριστικό που συναντάται κατά το πλείστον στη Λατινική Δύση) ή "ψευδώνυμα" λείψανα (: λείψανα ανώνυμων ή "μικρών" σε σπουδαιότητα αγίων "βαπτίζονταν" σε λείψανα δημοφιλών αγίων, χαρακτηριστικό που συναντάται μερικώς και στο Βυζάντιο). 

Δείτε παρακάτω την πρώτη αυτή καταγραφή με εικόνες των λειψάνων της Αγίας Μεγαλομάρτυρος Μαρίνας:

126 - Λειψανοθήκη με το δεξί χέρι του Μεγάλου Βασιλείου

Η ασημένια λειψανοθήκη με το δεξί χέρι του Μεγάλου Βασιλείου.
Αποθησαυρίζεται στον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου των Ελλήνων, στη Βενετία.

Η ασημένια λειψανοθήκη με το δεξί χέρι του Μεγάλου Βασιλείου προέρχεται από την Κωνσταντινούπολη. Το 1528 βρισκόταν στα χέρια του Γαβριήλ Σεβήρου και ίσως προερχόταν από την αυτοκρατορική οικογένεια των Παλαιολόγων. Αργότερα βρέθηκε στην ιδιοκτησία του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου του Τροπαιοφόρου στη Βενετία που αποκαλείται και Άγιος Γεώργιος των Ελλήνων (San Giorgio dei Greci).

Ο Γαβριήλ Σεβήρος γεννήθηκε στη Μονεμβασιά. Διέτριβε στη Βενετία και ψηφίστηκε το 1578 εφημέριος της εκεί εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου. Τον Ιούλιο του 1577 επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη και προχειρίστηκε αρχιεπίσκοπος της Φιλαδέλφειας της Λυδίας. Επέστρεψε στη Βενετία και διέμεινε εκεί, ενώ το ποίμνιό του μάταια τον ζητούσε, και ο Πατριάρχης τον προέτρεπε να επιστρέψει στην έδρα του. Μετά από πολλές διενέξεις αποφασίστηκε, η έδρα της επισκοπής της Φιλαδέλφειας να μεταφερθεί στη Βενετία.

Ο Σεβήρος αναδείχτηκε ένας εκ των λογιότερων Ελλήνων του αιώνα του. Ως Μητροπολίτης διοίκησε θεάρεστα και με τα συγγράμματά του τίμησε το Ελληνικό έθνος.

Η ασημένια λειψανοθήκη με το δεξί χέρι του Μεγάλου Βασιλείου.

Ο Άγιος Γεώργιος των Ελλήνων στη Βενετία.

Επιστολή του Οικουμενικού πατριάρχη Μητροφάνους Γ' προς το μητροπολίτη Φιλαδελφείας Γαβριήλ Σεβήρο
(Ιούνιος 1580) <από εδώ>.

123 - Πώς ήρθε στην Ελλάδα το 1922 η δεξιά χείρα του Μεγάλου Βασιλείου

Η ασημένια λειψανοθήκη του 1849 με τους βυζαντινούς σταυρούς,
όπου φυλάσσεται η δεξιά χείρα του Μεγάλου Βασιλείου.
Αποθησαυρίζεται στην Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΛΕΙΨΑΝΟΥ (ΔΕΞΙΑΣ ΧΕΙΡΟΣ) ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ
 
ΣΤΗΝ Αἴθουσα τῶν Συνεδριῶν τῆς Διαρκοῦς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος φυλάσσεται, ἐντός ἀργυρᾶς θήκης, μετά πολλῆς εὐλαβείας, ἡ Δεξιά Χείρ τοῦ ἐν ἁγίοις Πατρός ἡμῶν Βασιλείου, Ἀρχιεπισκόπου Καισαρείας, τοῦ Οὐρανοφάντορος καί Μεγάλου (σημ. 1).
 
Πότε καί πῶς εὑρέθη στήν Ἱερά Σύνοδο ἡ ἁγία Δεξιά τοῦ Μεγάλου Πατρός; Τήν ἀπάντηση μᾶς τήν δίδουν τά ἔγγραφα τοῦ πολυτιμότατου γιά τήν νεοελληνική ἱστορική καί ἐκκλησιαστική πραγματικότητα Ἀρχείου τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος.

  

Παλαιά ρωσική εικόνα του Αγίου Βασιλείου του Μεγάλου.

  
Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

117 - Αποστολές της Αγίας Ζώνης της Θεοτόκου στη Βόρεια Χαλκιδική

Η Αγία Ζώνη της Θεοτόκου.
Ιερά Μονή Βατοπεδίου Αγίου Όρους.

Η αποστολή αγιορειτικών κειμηλίων στη Χαλκιδική είναι ένα φαινόμενο, που παρουσιάζεται εκτενώς κατά την οθωμανική περίοδο, και αποτελεί προέκταση της περισσότερο διαδεδομένης πρακτικής της περιόδευσης των ιερών λειψάνων. Στην περίπτωση της βόρειας Χαλκιδικής φαίνεται ότι υπερτερεί η παρουσία των κειμηλίων (Τίμιος Σταυρός, Αγία Ζώνη) σε αντιστοιχία με εκείνη των λειψάνων, τα οποία συνήθως αποστέλλονταν εκτός της ελληνικής χερσονήσου προς ευλογία και ελεημοσύνη.

Μεταξύ των κειμηλίων, που περιόδευσαν το βόρειο τμήμα της Χαλκιδικής κατά τους τελευταίους δύο αιώνες, άξιο μνήμης είναι και η Αγία Ζώνη της Θεοτόκου, τμήμα της οποίας φυλάσσεται στη Μονή Βατοπαιδίου. Η παράδοση αναφέρει ότι το κειμήλιο αυτό αφιερώθηκε στην αγιορειτική μονή από τον Σέρβο ηγεμόνα Λάζαρο Α΄ κατά το 14ο αιώνα. Στα 1744 ο περιηγητής μοναχός Βασίλειος Μπάρσκι (από το Κίεβο) περιγράφοντας την Αγία Ζώνη αναφέρει ότι «αναδίδει άφατη ευωδία. ΄Εχει μήκος δύο σπιθαμές και φάρδος όσο το μήκος του δακτύλου˙ είναι μαύρη, με πλέξη πυκνή […] Ένα μικρό τεμάχιό της στέλνεται στους χριστιανικούς λαούς, σε αυτούς που ζητούν ελεημοσύνη, προς ευλογία και θαυματουργία, το δε υπόλοιπο μεγάλο κομμάτι δεν βγαίνει ποτέ από την μονή, αλλά βρίσκεται πάντα φυλαγμένο στο καθολικό».

Την εποχή του Γερ. Σμυρνάκη (1903) τα τεμάχια της Αγίας Ζώνης ήταν πια τρία (διαίρεση) εκ των οποίων το ένα κινδύνεψε να χαθεί, όταν το έκλεψαν ληστές σε μία περιοδεία του στη Χαλκιδική κατά τον 19ο αιώνα.

35 - Αγιότης μαρτυρουμένη

Απόφαση της Πατριαρχικής και Συνοδικής πράξης
του Οικουμενικού Πατριαρχείου (αρ. 323 της 19/03/1998)
με την οποίαν ο Ιωακείμ ο Βατοπεδινός ο Παπουλάκης
συγκαταριθμείται στους αγίους της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Αναδημοσιεύουμε εδώ την ενδιαφέρουσα ομιλία του πρωτοπρεσβύτερου και καθηγητού Πανεπιστημίου πατρός Γεωργίου Μεταλληνού με τίτλο "Αγιότης μαρτυρουμένη" που δόθηκε στη σειρά ομιλιών στρογγυλής τραπέζης με θέμα: "Αγιότητα, ένα λησμονημένο όραμα" που οργανώθηκε με τη ευκαιρία συμπλήρωσης είκοσι χρόνων λειτουργίας του εκδοτικού οίκου "Ακρίτας" στο Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν από 21 Οκτωβρίου ως 16 Δεκεμβρίου 1998.

Οι ομιλίες αυτές δημοσιεύθηκαν στον επετειακό συλλογικό τόμο "Αγιότητα, ένα λησμονημένο όραμα" των εκδόσεων "Ακρίτας" (Α' έκδοση Δεκέμβριος 2001, σελ. 45-57) (εδώ όλος ο τόμος ή εδώ για την συγκεκριμένη ομιλία).
  

Η ΠΡΟΣΦΑΤΗ ἀθρόα¹ κατάταξη νέων Ἁγίων στὸ Ἁγιολόγιο τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τόσο στὸ κλίμα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου, ὅσο καὶ στὴν Ἐκκλησία τῆς Ῥωσίας, προκάλεσε τὶς ἑπόμενες σκέψεις πάνω σε μία οὐσιώδη πτυχὴ τῆς διαδικασίας τῆς «ἀναγνωρίσεως» Ἁγίων στὴν ὀρθόδοξη παράδοση. 

 

34 - Ψάχνοντας απεγνωσμένα βοήθεια! Πουλώντας άγια λείψανα για να σωθεί η βυζαντινή αυτοκρατορία

Eυαγγέλιο που χάρισε ο Μανουήλ Β' Παλαιολόγος
στο αββαείο του Αγίου Διονυσίου (Σαιν Ντενί), στο Παρίσι.

Η επαπειλούμενη κατάρρευση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ώθησε πολλούς αυτοκράτορες του Βυζαντίου, από τη δυναστεία των Παλαιολόγων, να ζητήσουν οικονομική και στρατιωτική βοήθεια από τα βασίλεια της Δύσης. Μάλιστα κατά τη διάρκεια της γνωστής περιοδείας του Μανουήλ Β΄ Παλαιολόγου στη Δύση, ο ίδιος προσπάθησε να συγκεντρώσει οικονομική και στρατιωτική βοήθεια κατά των Τούρκων, ακόμα και ενεχυριάζοντας, πουλώντας και δωρίζοντας άγια λείψανα, ανάμεσα στα οποία ήταν τεμάχια του Τιμίου Σταυρού, τεμάχια του χιτώνα του Χριστού, αυτόν που άγγιξε η αιμορροούσα γυναίκα και θεραπεύτηκε, τεμάχια του σπόγγου από τα Πάθη του Χριστού, λείψανα αποστόλων και άλλων αγίων. Η αποστολή δεν ευοδώθηκε, αλλά το αποτέλεσμα ήταν ότι πολλά λείψανα μεταφέρθηκαν έτσι στη Δύση και διασώθηκαν. Θραύσματα αυτής της ιστορίας περιγράφονται παρακάτω.

23 - Ιστορίες λειψάνων μέσα από τα μεταβυζαντινά αγιορείτικα έγγραφα

Ιερά Λείψανα και Τίμιο Ξύλο.Από την Ιερά Μονή Αγίου Θεοδοσίου στην έρημο της Παλαιστίνης.

Σκέφτομαι καμία φορά πως τα άγια λείψανα ζουν μια δεύτερη ζωή. Πράγματι από τη στιγμή του θανάτου του κατόχου τους, τα κόκαλα του μάρτυρα ή άγιου, θάβονται, ξεθάβονται, τεμαχίζονται, κονιορτοποιούνται (αρχαία συνήθεια η κονιορτοποίηση αγίων λειψάνων και η κατάποσή τους προς ίαση σοβαρών ασθενειών), τοποθετούνται σε ναούς και εγκαινιάζουν θεία θυσιαστήρια, αφού πάνω τους οικοδομείται η αγία τράπεζα, ανταλλάσονται, αλλά και πωλούνται, αγοράζονται, ενεχυριάζονται, εξαγοράζουν χρέη, κλέβονται βεβαίως, εκτίθενται σε γιορτές και ιερές πανηγύρεις, παραπέφτουν σε υπόγεια, ευπρεπίζονται, τοποθετούνται σε πολύτιμες λειψανοθήκες, τιμώνται, προσκυνούνται, καταφιλούνται, ταξιδεύουν σε στεριές και θάλασσες, περιοδεύουν, παλαιότερα σε ιερές ζητείες, μετακομίζουν (μετακομιδή αγίων λειψάνων), συλλέγονται, αποτίθενται, διεκδικούνται, διαρκώς αναχωρούν στο χώρο και στον χρόνο και πόσα ακόμη δεν αποτελούν τώρα τη φυσική ζωή των ιερών αυτών λειψάνων!

Συστατικό γράμμα του μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ιωακείμ (αρ. 13 του αρχείου της Ι. Μ. Καρακάλλου),
με το οποίο επιτρέπει "τοπική' ζητεία στην περιοχή της Θεσσαλονίκης από την Ι. Μ. Καρακάλλου

Και αυτής τη ζωής τα θραύσματα μόνον, σπάνια κι αυτά, περιμένουν τον ερευνητή που θα τα ανακαλύψει μέσα σε χειρόγραφα, λυτά έγγραφα και κατάστιχα, καλά κρυμένα σε σιγίλλια, συνοδικά επιτίμια, αποδεικτικά γράμματα, ομολογίες, αφιερωτήρια έγγραφα και άλλα τέτοιου είδους βυζαντινά και μεταβυζαντινά έγγραφα.

Έτσι μια έρευνα στους δύο πρώτους τόμους των Αθωνικών Συμμείκτων φανέρωσε το παρακάτω υλικό.

4 - Περί των αγίων λειψάνων και των επ' αυτών νομικών σχέσεων

Τι ισχύει για τα άγια λείψανα από νομική άποψη; Μπορεί κάποιος να τα χαρίσει σε αλλόδοξο; Να τα κάνει σκόνη και να τα δώσει ως φάρμακο σε βαριά άρρωστο; Να τα ανταλλάξει; Να τα βάλει ως ενέχυρο σε χρέος του;

Λειψανοθήκη με ιερά λείψανα των Αγίων Αναργύρων Κοσμά και
Δαμιανού στον Ιερό Ναό Αγίων Αναργύρων Καβάλας.
Στην λειψανοθήκη είναι χαραγμένα: Αγία Λείψανα Αγίων Ανάργυρων.

Ο Κωνσταντίνος Ράλλης, καθηγητής του εκκλησιαστικού δικαίου στη νομική σχολή του πανεπιστημίου Αθηνών, έγραψε μία μικρή μελέτη με τίτλο Περί των αγίων λειψάνων και των επ' αυτών νομικών σχέσεων που δημοσιεύθηκε στα Πρακτικά της Ακαδημίας Αθηνών το 1938 και η οποία αναπαράγεται εδώ.

2 - Ανακαλύφθηκε στην Ρουμανία λειψανοθήκη προερχόμενη από την Βατοπαιδινή Σκήτη του Αγίου Δημητρίου Αγίου Όρους

Η λειψανοθήκη που ανακαλύφθηκε στο καμπαναριό του Ιερού Ναού
του Αγίου Δημητρίου στην Κωστάντζα της Ρουμανίας
και φέρει λείψανα αγίων προέρχεται από το Άγιον 'Ορος

Ανακαλύφθηκε στο καμπαναριό του Ιερού Ναού του Αγίου Δημητρίου στην Κωστάντζα της Ρουμανίας λειψανοθήκη φέροντα λείψανα αγίων, όπως ανακοινώθηκε από το γραφείο τύπου της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Τόμεως.
    

Η λειψανοθήκη συνοδεύεται από ελληνικό έγγραφο με την υπογραφή του Γέροντα του Βατοπαιδινού Κελλίου των "Τριών Ιεραρχών" Ιερομόναχου Χαράλαμπου, ο οποίος αφιερώνει την λειψανοθήκη στην Καλύβη της Αγίας Μαρίνης (ρουμανική) της Βατοπεδινής Σκήτης του Αγίου Δημητρίου Αγίου Όρους και το οποίο αποδεικνύει την αυθεντικότητα των αγίων λειψάνων. Σύμφωνα με το έγγραφο η ημερομηνία της αφιέρωσης ήταν η 18η Απριλίου του 1936.