633 - Ένας κατάλογος λειψάνων της ιεράς μονής Σίμωνος Πέτρας Αγίου Όρους από το 1796

 

Η ιερά μονή Σίμωνος Πέτρας, Άγιον Όρος.
Η φωτογραφία του 1870 περίπου.

Ο κώδικας Α του αρχείου της ιεράς μονής Σίμωνος Πέτρας Αγίου Όρους περιέχει ΙΙΙ+302 σελίδες με εγγραφές που χρονολογούνται την περίοδο 1620-1800. Στις σελίδες 77 και 78 αυτού του κώδικα υπάρχει εγγραφή με ημερομηνία 23 Ιουλίου 1796 που περιγράφει τα άγια λείψανα που κατέχει η ιερά μονή. 

Το άφθορο αριστερό χέρι της αγίας Μαρίας της Μαγδαληνής, Τίμιο Ξύλο και λείψανα
των αγίων Άννης, Παντελεήμονος και Τρύφωνος. Ιερά μονή Σίμωνος Πέτρας Αγίου Όρους

Η εγγραφή αυτή αναδημοσιεύεται εδώ λόγω του ενδιαφέροντός της για τη ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ. Η μεταγραφή της εγγραφής του κώδικα, όπως και οι δύο φωτογραφίες αυτής της εγγραφής, προέρχονται από το βιβλίο του Cyril Pavlikianov:  ACTA GRAECA SIMONOPETRAE (1516-1821). The surviving Post-Byzantine Documents of the Athonite Monastery of Simonopetra and its Archival Codices A And B που εκδόθηκε το 2022 στη Σόφια από τις εκδόσεις St. Kliment Ohridski University Press.

Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

606 - Τα θεομητερικά κειμήλια, ένα νέο βιβλίο του Πρωτοπρ. Δημήτριου Αθανασίου

Το εξώφυλλο του βιβλίου του πρωτοπρεσβύτερου Δημητρίου Αθανασίου
‘Τα θεομητερικά κειμήλια (Τιμία Ζώνη, Εσθήτα, Χιτώνας κ.ά.). Ιστορική και θεολογική προσέγγιση’ 

 

H ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ έλαβε πρόσφατα ένα καινούργιο βιβλίο με θέμα τα θεομητερικά κειμήλια. 

Συγγραφέας του βιβλίου ο πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου, πολυγραφότατος συγγραφέας και ενεργός πολίτης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, δείτε πχ το ιστολόγιό του ΘΗΣΑΥΡΟΣ ΓΝΩΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΥΣΕΒΕΙΑΣ-ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΘΗΣΑΥΡΙΣΜΑΤΑ. 

Σύντομο βιογραφικό σημείωμα του πρωτοπρεσβύτερου Δημητρίου Αθανασίου

Το βιβλίο έχει τίτλο ‘Τα θεομητερικά κειμήλια (Τιμία Ζώνη, Εσθήτα, Χιτώνας κ.ά.). Ιστορική και θεολογική προσέγγιση’ και εκδόθηκε από τις εκδόσεις Σαΐτη τον Απρίλιο του 2024. 

Το βιβλίο σε εξαιρετική τυπογραφική επιμέλεια και με πολλές φωτογραφίες ασχολείται σε 192 πυκνογραμμένες σελίδες με τα θεομητερικά κειμήλια, όπως το μαφόριο ή εσθής, ο χιτώνας και η αγία ζώνη. 

Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

555 - Ιαματικοί Άγιοι και Αγίες

Εικονογράφηση από το ημερολόγιο 2018 του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού (Θεσσαλονίκη) 
που έγραψε και επιμελήθηκε ο αρχαιολόγος-ιστορικός Δρ. Παναγιώτης Καμπάνης.

Στο ημερολόγιο του 2018 του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού (Θεσσαλονίκη) που έγραψε και επιμελήθηκε ο αρχαιολόγος - ιστορικός του Μουσείου, Δρ. Παναγιώτης Καμπάνης, εντοπίσαμε και τον παρακάτω πίνακα με τους ιαματικούς Αγίους και Αγίες και τις παθήσεις που θεραπεύουν.

Δείτε τον πίνακα παρακάτω:

554 - Το ημερολόγιο του 2018 από το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού (Θεσσαλονίκη)

Το ημερολόγιο του 2018 από το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού (Θεσσαλονίκη)
σε επιμέλεια του αρχαιολόγου-ιστορικού Δρ. Παναγιώτη Καμπάνη.

Πόσοι από εμάς δεν βρεθήκαμε 'επί κλίνης οδύνης' και πόσοι δεν σταθήκαμε έστω και μια στιγμή στη ζωή μας μπροστά στην εικόνα του Χριστού, της Παναγίας ή κάποιων αγίων, ανάβοντας ένα κεράκι και παρακαλώντας με δάκρυα στα μάτια, να μας ανακουφίσει από ψυχικό και σωματικό πόνο ή να μας γιατρέψει από μια σοβαρή ασθένεια;

Σε όλους εμάς που πιστεύουμε και εναποθέτουμε τις ελπίδες μας στην προστασία ή βοήθεια των αγίων, έστω και στις δύσκολες στιγμές, είναι αφιερωμένο το ημερολόγιο για το έτος 2018, που έγραψε και επιμελήθηκε με ευαισθησία, ο έμπειρος αρχαιολόγος - ιστορικός του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού (Θεσσαλονίκη), Δρ. Παναγιώτης Καμπάνης. 

Με τίτλο 'Ιατροί ψυχών τε και σωμάτων', ο Παναγιώτης Καμπάνης με τον γοητευτικό και εμπεριστατωμένο λόγο του και με τη βοήθεια του πολύ ελκυστικού εικονιστικού υλικού που επέλεξε και προέρχεται αποκλειστικά από τις συλλογές του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού, μας καλεί να ταξιδέψουμε σε έναν κόσμο άγνωστο, με πόνους, αλλά και ελπίδες, με θρήνους, αλλά και εκδηλώσεις χαράς. 

Ο κόσμος των ιαμάτων, με τις ανορθόδοξες μεθόδους που ακολουθούνται πολλές φορές, θυμίζει τη 'μαγική – θεουργική' ιατρική παλαιότερων εποχών, όπου κυριαρχεί η πίστη και όχι η λογική.

Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού

Λεωφόρος Στρατού 2, 54013

Πωλητήριο: 2313306423

Ελληνικά/Αγγλικά

Σελ.:150

Έγχρωμες φωτογραφίες:  63

544 - Φύλαξ, τα φυλακτά της ύστερης αρχαιότητας

Ίασπις με εγχάρακτη επιγραφή ΦΥΛΑΞ μέσα σε tabula ansata.
Άνν Άρμπορ, Kelsey Museum of Archaeology, αρ. ευρ. Συλλογή Newell 19,
4ος - 5ος αι.

Εκδόθηκε πρόσφατα από τις εκδόσεις Γράφημα η εξαιρετική και πληρέστατη μελέτη του Δρ. Παναγιώτη Καμπάνη, Αρχαιολόγου - Ιστορικού του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού, με τίτλο "ΦΥΛΑΞ, ΤΑ ΦΥΛΑΚΤΑ ΤΗΣ ΥΣΤΕΡΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ", για την οποία η λειψανοθήκη προδημοσίευσε κείμενο και φωτογραφίες φυλακτών στην ανάρτησή της 198 - Τα φυλακτά της 'Υστερης Αρχαιότητας.

Το εμπροσθόφυλλο του βιβλίου του Δρ. Παναγιώτη Καμπάνη,
"Φύλαξ, τα φυλακτά της ύστερης αρχαιότητας".

Σύμφωνα με τον συγγραφέα "Εθνικοί και χριστιανοί θεωρούσαν τα φυλακτά ως αντικείμενα προικισμένα με υπερφυσική δύναμη, χάρη στην οποία εξουδετέρωναν όλες τις συμφορές που προκαλούσαν στην ανθρώπινη ζωή οι δαίμονες του κακού. Για να ανακαλύψουμε το βαθύτερο νόημα ενός φυλακτού χρειάζεται να εισχωρήσουμε στα θρησκευτικά αισθήματα που μετέδιδε στον κάτοχό του και να καταλάβουμε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσε ως ασπίδα προστασίας. Στο υπόβαθρο των φυλακτών δε βρίσκεται η λογική, αλλά η πίστη. Κάθε αντικείμενο μπορεί να λειτουργήσει ως φυλακτό, να μας περιφρουρήσει, να μας προστατέψει από αρνητικές δυνάμεις, δίνοντάς μας ένα αίσθημα ασφάλειας, αλλά και να μας φωτίσει σε μια δύσκολη στιγμή, αν του εκχωρήσουμε ένα κομμάτι από την ψυχή μας κι αν το επενδύσουμε με την πίστη μας. Η δική μας ενέργεια, η δική μας ψυχή επηρεάζει την ύλη, δίνοντάς της μια θεϊκή ιδιότητα. Σκοπός του βιβλίου είναι να περιγράψει τα φυλακτά ως αντικείμενα που συνδέονται άμεσα με τα συναισθήματα των ανθρώπων και να προσπαθήσει να ερμηνεύσει το πώς και το γιατί επιβίωσαν και κατά τη χριστιανική εποχή, παρά τη μεγάλη πολεμική που δέχθηκαν.". 

Το οπισθόφυλλο του βιβλίου του Δρ. Παναγιώτη Καμπάνη,
"Φύλαξ, τα φυλακτά της ύστερης αρχαιότητας".

Δείτε παρακάτω και νέες φωτογραφίες φυλακτών της ύστερης αρχαιότητας:

502 - Τα κειμήλια της Αγίας Σοφίας

Ο Βυζαντινός αυτοκράτωρ Λέων ΣΤ' ο Σοφός δείχνει τα ιερά σκεύη της Αγίας Σοφίας
στους Άραβες πρέσβεις από την Ταρσό και τη Μελιτηνή.
Μικρογραφία στο χειρόγραφο "Σκυλίτζης της Μαδρίτης".

Ο Ευγένιος Αντωνιάδης έγραψε ένα μνημειώδες αρχιτεκτονικό-βυζαντινολογικό έργο με τίτλο "Έκφρασις της Αγίας Σοφίας, ήτοι μελέτη συνθετική και αναλυτική υπό έποψιν αρχιτεκτονικήν, αρχαιολογικήν και ιστορικήν του πολυθρυλήτου τεμένους Κωνσταντινουπόλεως" που άρχισε να εκδίδεται το 1907 – 1909. Μάλιστα το 1904 με άδεια του ίδιου του σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ Β’ πέτυχε την έκδοση ειδικού Σουλτανικού Διατάγματος (ιραδέ), που του επέτρεψε να εισχωρήσει στα άδυτα του ιερού τεμένους και να μην αφήσει τίποτε ανεξερεύνητο.

Από αυτό το βιβλίο αναδημοσιεύουμε το κεφάλαιο ΚΕΙΜΗΛΙΑ ΚΑΙ ΙΕΡΑ ΣΚΕΥΗ, στο οποίο ο Ευγένιος Αντωνιάδης απαριθμεί τα χριστολογικά και μαριολογικά κειμήλια, αλλά και τα άλλα λείψανα που αποθησαυριζόταν στην Αγία Σοφία Κωνσταντινουπόλεως κατά τη βυζαντινή εποχή.   

Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

437 - Τα καρφιά του Σταυρού και η Αγία Λόγχη (ένα νέο βιβλίο κατάλογος)

Antonio Menna, Chiodi della Croce e la Sacra Lancia. Reliquie di Cristo Crocifisso. Storia e leggende, culto e devozioni
(= Τα Καρφιά του Σταυρού και η Αγία Λόγχη. Λείψανα του Εσταυρωμένου Χριστού. Ιστορία και θρύλοι, λατρεία και αφοσίωση),
εκδόσεις Edizioni Segno, Απρίλιος 2015.

Ένα νέο βιβλίο αναφοράς εκδόθηκε πρόσφατα (Απρίλιος 2015) από τον χαλκέντερο Ιταλό ερευνητή Antonio Menna με θέμα τα καρφιά της Σταύρωσης του Χριστού και την Αγία Λόγχη που ένυξε την άχραντο πλευρά Του: I Chiodi della Croce e la Sacra Lancia. Reliquie di Cristo Crocifisso. Storia e leggende, culto e devozioni (= Τα Καρφιά του Σταυρού και η Αγία Λόγχη. Λείψανα του Εσταυρωμένου Χριστού. Ιστορία και θρύλοι, λατρεία και αφοσίωση).

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη και είναι ένα οδηγός που καταλογογραφεί όλες τις ιστορικές μαρτυρίες για τους τόπους που αποθησαύριζαν, αλλά και αποθησαυρίζουν σήμερα δύο από τα όργανα του Πάθους του Χριστού: καρφί της Σταύρωσης (=τίμιος ήλος) στο πρώτο μέρος και τμήμα της λόγχης που ένυξε την πλευρά Του στο δεύτερο μέρος.
 

Μερικά από τα υποτιθέμενα καρφιά της Σταύρωσης που έχουν παρουσιαστεί από τη λειψανοθήκη
(βλέπε πχ 280, 281, 282, 283 και 267).

Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

398 - Περί των Αγίων Λειψάνων της Ιεράς Μονής Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους (1772)

Σταυροθήκη με τεμάχιο Τιμίου Ξύλου
από την Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους.

Το 1772 εκδόθηκε στη Βενετία το Προσκυνητάριο της Ιεράς Μονής Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους του Μακαρίου Τριγώνη, ο οποίος ήταν ο σκευοφύλακας της Ιεράς Μονής. 

Πλήρης τίτλος: Προσκυνητάριον της Βασιλικής και Σεβασμίας Μονής Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Αθανασίου του εν τω Αθω. Συντεθέν μεν παρά Μακαρίου Κυδωνέως του εκ χώρας Χανίων, του Τριγώνη, του και της αυτής Μονής Σκευοφύλακος. Τύποις δε νυν πρώτον εκδοθέν, επιμελεία και δαπάνη του Πανοσιωτάτου Κυρίου Σεργίου Ιερομονάχου του εκ ταύτης της Αγίας Λαύρας. Ενετίησιν, 1772. 

Το Προσκυνητάριο της Ιεράς Μονής Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους
από τον σκευοφύλακα της μονής Μακάριο Τριγώνη, Βενετία 1772.

Στις σελίδες 19-24 του προσκυνηταρίου περιγράφονται συντόμως και τα άγια λείψανα της Ιεράς Μονής (Περί των Αγίων Λειψάνων). 

Το Προσκυνητάριο φωτογραφήθηκε και ψηφοποιήθηκε στην Αγιορειτική Ψηφιακή Βιβλιοθήκη του καλού ιστολογίου ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ και μπορείτε να το δείτε και να το διαβάσετε όλο εδώ. Η λειψανοθήκη αναδημοσιεύει παρακάτω, λόγω του ενδιαφέροντός του, το μέρος του Προσκυνηταρίου που αφορά τα ιερά λέιψανα της ιεράς Μονής.

356 - Οι εικονογραφήσεις του βιβλίου του Rohault de Fleury για τα όργανα του Πάθους του Χριστού

Ο Charles Rohault de Fleury (22 Σεπτεμβρίου 1801 – 11 Αυγούστου 1875) ήταν Γάλλος αρχιτέκτονας που σχεδίασε πολλά κτίρια στο Παρίσι τον 19ο αιώνα. Στα τελευταία χρόνια της ζωής του αφοσιώθηκε στη μελέτη της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής και έγραψε έναν αριθμό βιβλίων επάνω σε αρχαιολογικά και θρησκευτικά θέματα.

Το 1870 εκδόθηκε το βιβλίο του Mémoire sur les instruments de la Passion de N.S. Jésus-Christ ( = Υπόμνημα περί των οργάνων του Πάθους του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού) στο οποίο δημοσίευσε τα αποτελέσματα των ερευνών του για τα όργανα του Πάθους του Χριστού.

Η σύγχρονη ιστορική έρευνα έχει ρίξει περισσότερο φως σε αρκετά θέματα που σχετίζονται με την ιστορία και τα υπάρχοντα λείψανα των οργάνων του Πάθους του Χριστού από την εποχή του Rohault de Fleury, αλλά κανείς δεν έχει γράψει ακόμη ένα βιβλίο ισάξιο του βιβλίου του. Για αυτό και διατηρεί ακόμη την αξία του, όχι μόνο για τη δομή του, αλλά και για τις μεθόδους έρευνας που εφάρμοσε.

Το βιβλίο που έχει ψηφιοποιηθεί και βρίσκεται διαθέσιμο σε διάφορα ψηφιακά αρχεία συνοδεύεται από ολοσέλιδες εικονογραφήσεις που όμως δεν αποδόθηκαν σωστά στη ψηφιακή μορφή του βιβλίου, έτσι η λειψανοθήκη αναρτά εδώ τις εικοσιτρείς ολοσέλιδες σελίδες με τις εικονογραφήσεις του βιβλίου που έχουν επανασαρωθεί για αυτόν ειδικά τον σκοπό.

Δείτε τις εικονογραφήσεις παρακάτω:

246 - Ανοιχτή πρόσβαση στα βιβλία των εκδόσεων Γκετί

Οι εκδόσεις Γκετί (Getty Publications) που εκδίδουν καταλόγους καλλιτεχνικών εκθέσεων, μονογραφίες ιστορίας της τέχνης και μελέτες για την αρχαιολογία, την ιστορία, τη συντήρηση έργων τέχνης, τη φωτογραφία και την αρχιτεκτονική διαθέτουν πλέον ελεύθερα, σε καθεστώς ανοιχτής πρόσβασης, περισσότερους από 250 τίτλους βιβλίων που έχουν εκδοθεί από τις εκδόσεις Γκετί από το 1966 ως σήμερα. Τα βιβλία μπορούν να διαβαστούν στην οθόνη του υπολογιστή με απευθείας σύνδεση στην Εικονική Βιβλιοθήκη (Virtual Library) ή να κατέβουν στο σύνολό τους σε μορφή pdf εξαιρετικής ποιότητας που το κείμενό τους είναι πλήρως ερευνήσιμο (searchable) και οι φωτογραφίες των κειμένων τους μπορούν να μεγεθυνθούν εντυπωσιακά χωρίς να χάνουν σε ποιότητα.

Η Εικονική Βιβλιοθήκη των εκδόσεων Γκετί περιλαμβάνει τίτλους που έχουν εκδοθεί από το Μουσείο Γκετί (J. Paul Getty Museum), από το Ινστιτούτο Συντήρησης Γκετί (Getty Conservation Institute) και από το Ερευνητικό Ινστιτούτο Γκετί (Getty Research Institute). Νέοι τίτλοι, όπως έχει ανακοινωθεί, θα προστίθενται στην Εικονική Βιβλιοθήκη σε συνεχή βάση.

Ανάμεσα στα διαθέσιμα βιβλία υπάρχουν και αρκετά που αφορούν την Αρχαία Ελλάδα και τη Μεσαιωνική Ευρώπη και τέχνη. 

Σχετικές αναρτήσεις:

77 - Ανοιχτή πρόσβαση στα βιβλία του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης της Νέας Υόρκης

Πηγή:

Εικονική Βιβλιοθήκη των εκδόσεων Γκετί

198 - Τα φυλακτά της 'Υστερης Αρχαιότητας

Χρυσό περιδέραιο με Γοργόνειο.

Γυναικείο φυλακτό για την προστασία της μήτρας.
Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη
3^ος αι.

Σύντομα πρόκειται να εκδοθεί η μελέτη του Δρ. Παναγιώτη Καμπάνη, Αρχαιολόγου - Ιστορικού του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού με τίτλο "ΤΑ ΦΥΛΑΚΤΑ ΤΗΣ ΥΣΤΕΡΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ. Η διατήρηση και ο μετασχηματισμός τους από τη χριστιανική κοινωνία".

Πράσινος ίασπις με παράσταση
του θαύματος της αιμορροούσας.
Φυλακτό για την αιμορραγία της μήτρας.
Αθήνα, Μουσείο Μπενάκη,
6^ος – 7ος αι.

Από την ογκωδέστατη και πρωτότυπη αυτή μελέτη που ερευνά τα φυλακτά της Ύστερης Αρχαιότητας, η λειψανοθήκη προδημοσιεύει εδώ τον πίνακα περιεχομένων, περίληψη καθώς και φωτογραφίες με δείγματα φυλακτών. Η Ύστερη Αρχαιότητα καλύπτει την περίοδο 300-640 μ.Χ. και αποτελεί τη μεταβατική περίοδο μεταξύ της Κλασικής Αρχαιότητας και του Μεσαίωνα.

Περιεχόμενα

Προλογίζοντες, Ευχαριστίες, Εισαγωγή

Α΄ Το τελετουργικό της κατασκευής των φυλακτών

Οι «Μαγικοί» Πάπυροι

Τα Ἄρρητα ἔργα

Βίβλοι ἀπόκρυφοι καὶ ψευδεπίγραφοι

Περί Εἱμαρμένης / Η δύναμη της Κοσμικής Συμπάθειας

Περί Προνοίας / Αστρολογία και φυλακτά

Η δύναμη των λίθων και των μετάλλων

Ιερά ζώα και βότανα

Η ζωή των μορφών

Ο μικρόκοσμος των συμβόλων

Ψιθυρίζοντας τα ιερά ονόματα: ξόρκια, επωδές  και χαρακτήρες

Παράρτημα

Κρυπτά ὀνόματα - nomina sacra - voces magicae

Θεωνυμίαι

Γράμματα ἀλεξίκακα

Ὀπτικά σημάδια λόγου

Μαγικά τετράγωνα

Τό τετράγωνο τοῦ SATOR

Ἱεροί ἀριθμοί

Ἄφθεγκτοι χαρακτῆρες

Μαλαχείμ, ἡ γλῶσσα τῶν ἀγγέλων

Οἱ χαρακτῆρες τοῦ Χνούβη

Σημεῖα  ἀναγνώρισης

Τό σημεῖον τοῦ σταυροῦ

Β΄ Από τα τελέσματα των εθνικών στα φυλακτήρια των χριστιανών

 Ἀπολλωνίου Τυανέως τά τελέσματα

Μεγαλύνουσι τά φυλακτήρια αὐτῶν

Έξις / Προσεγγίζοντας την προσωπικότητα του χρήστη

Γ΄ Κατηγορίες φυλακτών

Ὁ πολυπαθής ὀφθαλμός / Τα φυλακτά του φθόνου και της βασκανίας

Χαριτήσια καὶ νικητικά / Τα φυλακτά της επιτυχίας                                                 

Κεστός ἱμάς / Τα φυλακτά του έρωτα                                                                       

Ὁμόνοια- Concordia / Τα φυλακτά  του γάμου

Βοήθει τῇ φοροῦσα / Τα φυλακτά της γυναίκας και του παιδιού

Φυλακτήριον πρός νόσους / Τα φυλακτά της υγείας

Ὁ φυλάσσων καὶ διασώζων τάς ψυχάς τῶν ἀνθρώπων / Τα διαβατήρια φυλακτά της ψυχής

Δ΄ Επίλογος

Ε΄ Βιβλιογραφία, Βραχυγραφίες, Πηγές, Γενική Βιβλιογραφία

Ζ΄ Εικόνες

138 - Ένα παιδικό αναγνωστικό αντιθρησκευτικής και αντικληρικής προπαγάνδας

Σε συνέχεια της ανάρτησης της λειψανοθήκης 121 - Αήττητη: Η πίστη στα χρόνια της αθεΐας παρουσιάζουμε σήμερα ένα ρωσικό αναγνωστικό του 1933 για τα παιδιά του νηπιαγωγείου και της πρώτης τάξης των δημοτικών σχολείων της Σοβιετικής Ένωσης που έχει έντονο πολεμικό χαρακτήρα αντιθρησκευτικής και αντικληρικής προπαγάνδας. Υπενθυμίζουμε ότι σύμφωνα με επίσημα στοιχεία το 1937 οι μέθοδοι της αντιθρησκευτικής προπαγάνδας και η "ήπια βία" στη Σοβιετική Ένωση αντικαταστάθηκαν από μαζικές εκτελέσεις και μαζική καταστροφή και κλείσιμο των εκκλησιών. Το 1937 για παράδειγμα συνελήφθησαν 162.500 άτομα (ιερείς, μοναχοί, μοναχές και θρησκευόμενοι) και από αυτούς εκτελέστηκαν την ίδια χρονιά 89.600. Ενώ από περίπου 75.000 εκκλησίες το 1914, το 1939 είχαν απομείνει λιγότερες από 100.

Η λειψανοθήκη προσπάθησε να αποδόσει τους τίτλους των εικόνων στα ελληνικά παρόλες τις δυσκολίες του κειμένου και με χαρά θα δεχθεί προτάσεις για την καλύτερη απόδοσή τους.

Το ρωσικό αναγνωστικό αντιθρησκευτικής και αντικληρικής προπαγάνδας.
Η έκδοση που παρουσιάζεται εκδόθηκε στη Μόσχα το 1933.

109 - Η αναγέννηση της εκκλησιαστικής τέχνης στη Φλάνδρα και στην Καμπανία (έκθεση)

Σταυροθήκη με τεμάχιο Τιμίου Ξύλου.
Περίπου 1210-1220.
Σήμερα στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Λιλ, Γαλλία.
Διαστάσεις: 38,4 Χ 17,9 Χ 1,6 εκ.

 

Πρόσφατα στη Γαλλία πραγματοποιήθηκε σε δύο μουσεία από κοινού μία έκθεση με τίτλο "Une renaissance. L’art entre Flandre et Champagne 1150-1250" (Μία αναγέννηση. Η τέχνη μεταξύ Φλάνδρας και Καμπανίας 1150 -1250). Η Φλάνδρα και η Καμπανία είναι περιοχές του Βελγίου και της Γαλλίας αντίστοιχα σήμερα.

Η αφίσα της έκθεσης του Εθνικού Μουσείου Μεσαιωνικής Τέχνης στο Παρίσι.

 

Τα μουσεία ήταν: το Εθνικό Μουσείο Μεσαιωνικής Τέχνης στο Παρίσι (από 17 Απριλίου έως 15 Ιουλίου) και το Μουσείο Σαντελέν (Musée de l'hôtel Sandelin) στην πόλη Saint-Omer (Pas-de-Calais) της Βόρειας Γαλλίας (από 7 Απριλίου έως 30 Ιουνίου 2013).

Χάρτης της Φλάνδρας και της Καμπανίας του 12ου-13ου αιώνα με τα κυριότερα κέντρα
καλλιτεχνικής παραγωγής, αργυροχρυσοχοΐας, παραγωγής χειρογράφων (scriptoria) κτλ.

Η έκθεση αφορούσε στην πραγματικότητα αντικείμενα εκκλησιαστικής τέχνης και όπως δήλωσαν οι διοργανωτές, η μεταφορά καλλιτεχνικών θησαυρών από το Βυζάντιο στη Δύση ως αποτέλεσμα των σταυροφοριών προκάλεσε με τη σειρά της ισχυρή επιθυμία καλλιτεχνικής μίμησης στους τοπικούς τεχνίτες και αργυροχρυσοχόους, ώστε να δημιουργηθεί ανάμεσα στο 12ο και στο 13ο αιώνα στην Καμπανία και στη Φλάνδρα μία καλλιτεχνική αναγέννηση στην εκκλησιαστική τέχνη. 
  

Δείγματα λειψανοθηκών.
Περίπου 1220-1230.
Μέρος του θησαυρού του αββαείου Saint-Riquier.

 

Ανάμεσα στα εκθέματα της έκθεσης υπήρχαν μερικές πολύ υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου λειψανοθήκες, αλλά και σταυροί ή σταυροθήκες με Τίμιο Ξύλο, που εικόνες των η λειψανοθήκη συγκέντρωσε και σας παρουσιάζει εδώ:

95 - Ο θησαυρός του Πανάγιου Τάφου (έκθεση των Λατίνων)

Μακέτα του εκκλησίας του Πανάγιου Τάφου του Χριστού.
Κατασκευάστηκε το δεύτερο μισό του 17ου αιώνα στην Ιερουσαλήμ ή στη Βηθλεέμ.
Αντικείμενο 121 της έκθεσης Trésor du Saint-Sépulcre.

Ο θησαυρός του Πανάγιου Τάφου (Trésor du Saint-Sépulcre) είναι μία έκθεση που γίνεται στο Παλάτι των Βερσαλλιών στο Παρίσι και παρουσιάζει, από 16 Απριλίου ως 14 Ιουλίου 2013, διακόσια πενήντα αντικείμενα εκκλησιαστικής τέχνης που προέρχονται από την συνοδεία των Φραγκισκανών ιεραποστόλων του Πανάγιου Τάφου. Είναι δηλαδή εκκλησιαστικά αντικείμενα των Λατίνων και όχι του Ελληνορθόδοξου Πατριαρχείου Ιεροσολύμων. 

Όπως αναφέρεται στην παρουσίαση της έκθεσης, πρόκειται για έναν από τους τελευταίους θησαυρούς της Δύσης στην Ανατολή, δώρα των ευρωπαϊκών βασιλικών αυλών στους Φραγκισκανούς κατά τη διάρκεια των αιώνων.

Τα αντικείμενα της έκθεσης παρουσιάζονται σύμφωνα με τον δωρητή τους σε ξεχωριστά τμήματα και όχι κατά κατηγορία αντικειμένου. Έτσι γίνεται φανερός ο ανταγωνισμός που υπήρχε μεταξύ των ευρωπαϊκών βασιλικών αυλών ως προς την γενναιοδωρία τους προς τους Λατίνους της Ιερουσαλήμ.

Η έκθεση είναι υψηλού επιπέδου και πολύ ωραία οργανωμένη. Ανάμεσα ατα αντικείμενα εκκλησιαστικής τέχνης που εντοπίσαμε και σας παρουσιάζουμε παρακάτω είναι και δύο σταυροθήκες του 17ου αιώνα με τεμάχια Τιμίου Ξύλου που προέρχονται από τη Γαλλία:

94 - Φωτογραφίες από το Επισκοπικό Μουσείο της Ναμύρ

Ο Καθεδρικός Ναός της Ναμύρ, Βέλγιο.

Είχαμε την ευκαιρία να επισκεφθούμε πρόσφατα το Επισκοπικό Μουσείο της Ναμύρ που βρίσκεται μέσα στον Καθεδρικό Ναό της πόλης και να βγάλουμε μερικές φωτογραφίες από τα σημαντικότερα εκθέματά του (δες επίσης και εδώ). Το Επισκοπικό Μουσείο της Ναμύρ είναι ένα μικρό μουσείο (μόλις δύο μικρές αίθουσες), αλλά έχει μερικά σπουδαία εκθέματα, όπως ένα χρυσό βυζαντινό στέμμα του 12ου αιώνα με δύο ιερές άκανθες από τον Ακάνθινο Στέφανο του Χριστού, Τίμιο Ξύλο κ.ά.

Η μία από τις δύο μικρές αίθουσες του Επισκοπικού Μουσείου της Ναμύρ.
Το χρυσό βυζαντινό στέμμα με τις ιερές άκανθες του Χριστού βρίσκεται στη μέση.

Η πόλη Ναμύρ
(ενίοτε και Ναμούρ)
του Βελγίου.

 Δείτε τις φωτογραφίες:

93 - Το μεγαλύτερο τεμάχιο Τιμίου Ξύλου στον κόσμο

Αυτό θεωρείται το μεγαλύτερο τεμάχιο Τιμίου Ξύλου που σώζεται στον κόσμο. Αποθησαυρίζεται στον Θησαυρό του Καθεδρικού Ναού της πόλης των Βρυξελλών που τιμάται στο όνομα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ και της Αγίας Γουδούλης (680-714).  Το Τίμιο Ξύλο που περιέχει έχει ύψος 54,9 εκατοστά και μήκος 27,7 εκατοστά (στον κάθετο βραχίονα). Το Τίμιο Ξύλο συνοδεύεται από μία περίτεχνη σταυροθήκη, στην οποίαν βρισκόταν αρχικά εγκιβωτισμένο. 

Το μεγαλύτερο κομμάτι Τιμίου Σταυρού που υπάρχει σήμερα στον κόσμο,
όπως εκτίθεται σήμερα στον Θησαυρό του Καθεδρικού Ναού των Βρυξελλών.
Διαστάσεις: ύψος 54,9 εκ, πλάτος 27,7 εκ.

Η περίτεχνη και βαρύτιμη σταυροθήκη, όπου εγκιβωτιζόταν ο Τίμιος Σταυρός των Βρυξελλών.
Σήμερα εκτίθεται ξεχωριστά.

Βρυξέλλες, Βέλγιο.

Δείτε φωτογραφίες και διαβάστε ένα σύντομο ιστορικό:

77 - Ανοιχτή πρόσβαση στα βιβλία του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης της Νέας Υόρκης

Το κεντρικό μέρος του στέμματος του Κωνσταντίνου Θ' του Μονομάχου.
Αποθησαυρίζεται στο Εθνικό Μουσείο, Βουδαπέστη, Ουγγαρία.

Το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης (Metropolitan Museum of Art, γνωστό και ως Met) έχει δημιουργήσει μία διαδικτυακή πύλη με τίτλο MetPublications, η οποία προσφέρει σταδιακά πλήρη και ανοιχτή πρόσβαση σε όλα σχεδόν τα βιβλία, δελτία, και περιοδικά, δημοσιευμένα από το Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης από το 1870 μέχρι και σήμερα. Αυτή η ενέργεια του μουσείου είναι εξαιρετικά αξιέπαινη, αφού προσφέρει ανοιχτή πρόσβαση στη γνώση σε ανθρώπους που πιθανόν ούτε μπορούν να επισκέπτονται το μουσείο ούτε έχουν τα μέσα για να αγοράσουν όλα αυτά τα ενδιαφέροντα βιβλία και τους καταλόγους των μουσειακών εκθέσεων.

Η διαδικτυακή παρουσία του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης της Νέας Υόρκης.

Από τις πολλές πηγές που μπορείτε τώρα να εξερευνήσετε στη διαδικτυακή πύλη, υπάρχει μία που νομίζω πρέπει να επισημανθεί: η MetPublications προσφέρει τώρα πρόσβαση σε 370 εξαντλημένους καταλόγους τέχνης από προηγούμενες εκθέσεις του μουσείου. Μπορείτε να διαβάσετε τα βιβλία σε απευθείας σύνδεση ή να τα κατεβάσετε σε μορφή PDF. Αν και πρέπει να σας προειδοποιήσω ότι τα αρχεία PDF παίρνουν κάποιο χρόνο να κατέβουν και για αυτό πρέπει να είστε υπομονετικοί. Επίσης είναι τέτοιας μορφής που δεν μπορείτε να αντιγράψετε το κείμενο χωρίς πρώτα να το μετατρέψετε με ένα πρόγραμμα οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων (OCR).
 

MetPublications, η διαδικτυακή πύλη του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης της Νέας Υόρκης.

Ανάμεσα στα βιβλία και στους καταλόγους αυτούς υπάρχουν και αρκετά που αφορούν το Βυζάντιο και τη Μεσαιωνική Ευρώπη και τέχνη. Τέσσερα από αυτά είναι διαθέσιμα και από τη λειψανοθήκη σε αυτήν εδώ την ανάρτηση (scribd) για να κατεβαίνουν ευκολότερα, αλλά και ως δείγμα του τι μπορεί να βρει κανείς εκεί.

73 - Πόσο Τίμιο Ξύλο υπάρχει σήμερα στον κόσμο;

Το Τίμιο Ξύλο του Ρωμανού Γ΄ του Αργυρού. Τεμάχιο Τιμίου Σταυρού
(ο κάθετος βραχίονας) που φέρει οπή από καρφί της Σταύρωσης.
Αυτοκρατορικό Θησαυροφυλάκειο της Βιέννης, παλάτι Hofburg.

Άραγε πόσα τεμάχια Τιμίου Σταυρού να υπάρχουν σήμερα στον κόσμο; Είναι μία ερώτηση που ρωτούν φίλοι της λειψανοθήκης, αφού κάθε τόσο παρουσιάζονται εδώ τεμάχια Τιμίου Ξύλου σε ωραιότατες και μάλιστα βυζαντινές σταυροθήκες.

Η εύρεση του Τιμίου Σταυρού από την Αγία Ελένη, τοιχογραφία, 1385, Agnolo GADDI, Φλωρεντία.
Ο πίνακας δείχνει την εύρεση των τριών σταυρών, του Χριστού και των δύο ληστών (δεξιά)
και τη δοκιμή για το ποιός από αυτούς ήταν ο αληθινός Σταυρός του Χριστού (αριστερά).
Σύμφωνα με τη πιο διαδεδομένη παράδοση σε Ανατολή και Δύση, αγγίξανε με τους σταυρούς
μία πρόσφατα νεκρή γυναίκα, η οποία αναστήθηκε, όταν την άγγιξε ο τρίτος σταυρός,
αποκαλύπτοντας με αυτό το τρόπο τον Τίμιο Σταυρό του Χριστού.  

Ίσως δεν είναι γνωστό στο ευρύτερο κοινό, αλλά το 1961 εκδόθηκε από το Γαλλικό Ινστιτούτο Βυζαντινών Σπουδών στο Παρίσι, η εργασία ζωής του Anatole Frolow με τον τίτλο: La relique de la Vraie Croix. Recherches sur le développement d'un culte ( = Το λείψανον του Αληθούς Σταυρού. Έρευνες επί της εξελίξεως μίας λατρείας) και το οποίο απαντά ακριβώς σε αυτό το ερώτημα.

Το λείψανον του Αληθούς Σταυρού. Έρευνες επί της εξελίξεως μίας λατρείας.
Το έργο ζωής του Anatole Frolow (εξώφυλλο).

Στο βιβλίο αυτό ο Anatole Frolow έχει καταχωρήσει κάθε παραπομπή σε τεμάχιο Τιμίου Σταυρού, που απαντάται είτε σε πρωτογενείς πηγές, πχ Πατέρες της Εκκλησίας, είτε σε δευτερεύουσες πηγές, όπως μητρώα θησαυρών εκκλησιών, απογραφές κινητών αντικειμένων εκκλησιαστικής τέχνης Μητροπόλεων, Πατριαρχείων, Ιερών Μονών κτλ.