255 - Η εύρεση του Τιμίου Σταυρού από την Αγία Ελένη και η σιωπή των πηγών

Ο Άγιος Κωνσταντίνος και η Αγία Ελένη. Εικόνα του 1478.
Σήμερα στο Germanisches Nationalmuseum, Νυρεμβέργη, Γερμανία.

Όπως γράφει ο καθηγητής Κωνσταντίνος Καλοκύρης, την παράδοση για την εύρεση του Σταυρού από την αγία Ελένη την γνωρίζει "ο ιστορικός Σωκράτης στις αρχές του 5ου αιώνος, σημειώνοντας ότι 'η βασιλέως μήτηρ Ελένη εις τα Ιεροσόλυμα παραγενομένη τον Σταυρόν του Χριστού εύρε' (Εκκλησιαστική 'Ιστορία, Α', κεφ. δ'. P.G. 67, 112 κ.έξ.). 

  

Το ταξίδι της Αγίας Ελένης στην Ιερουσαλήμ προς ανεύρεση του Τιμίου Σταυρού.
Πίνακας του Altobello Melone (1490 ή 1491 - 1543).

Έπίσης την ίδια εποχή την γνωρίζουν οι ιστορικοί Σωζομενός (Εκκλ. Ιστορία, 4, Β' κεφ. α'. P.G. 67, 929) και Θεοδώρητος (Εκκλ. Ιστορία, κεφ. ζ'. P.G. 82, 351) ενώ την φέρνουν στη Δύση, την ίδια περίοδο (τέλος του 4ου αρχές του 5ου αι.) ο Ιερώνυμος (P.L. 21, 641), Ρουφίνος (P.L. 21, 475), Παυλίνος, επίσκοπος Νόλας (P.L. 61, 317), Αμβρόσιος επίσκοπος Μεδιολάνων (Μιλάνου) κ.ά. [...] Ότι λοιπόν, σύμφωνα με τα παραπάνω, βρέθηκε ο Τίμιος Σταυρός επί της εποχής του Μεγάλου Κωνσταντίνου παραδίδεται ως γεγονός από τις πηγές. Το διάστημα τώρα που μεσολαβεί από την εμφάνιση της παράδοσης ότι τον βρήκε η αγία Ελένη, είναι περίπου 50-60 χρόνια. Άρα οι υπεύθυνοι της Εκκλησίας που ζούσαν τότε θα γνώριζαν άμεσα και ασφαλώς (όπως βέβαια και ο σύγχρονος τους λαός) το πότε, και από ποιόν βρέθηκε το (γενόμενο δεκτό) ξύλο του Σταυρού και ασφαλώς δεν θα συνηγορούσαν σε μια ψευδή πληροφορία σχετικά με το πρόσωπο που το έφερε στο φως. [...] η αντικειμενικότητα απαιτεί (και γενικότερη διαμόρφωση της παγκόσμιας Ιστορίας επιβάλλει) να υπομνήσουμε ότι, και στην προκειμένη περίπτωση, η σιωπή των πηγών που ήταν σύγχρονες με την μητέρα του Μ. Κωνσταντίνου, δεν αποτελεί και τελειωτική απόδειξη (argumentum e silentio) κατά της εύρεσης του Σταυρού από την Αυγούστα. Η ισχυρή και έντονη παράδοση η οποία την συνδέει με τον Τίμιο Σταυρό από το τέλος του 4ου αιώνος, δεν επιτρέπεται να παραθεωρηθεί για κανένα λόγο."

Καλοκύρης Κωνσταντίνος, Το αρχιτεκτονικό συγκρότημα του ναού της Αναστάσεως Ιεροσολύμων και το θέμα του Αγίου Φωτός, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1999, σελ. 104-106.

Το άγαλμα της Αγίας Ελένης που κρατά τον Τίμιο Σταυρό στο Σπήλαιο της Εύρεσης του Τιμίου Σταυρού
στον Ναό της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα. Εδώ βρέθηκε ο Τίμιος Σταυρός και εκείνοι των ληστών.

Το Σπήλαιο της Εύρεσης του Τιμίου Σταυρού στον Ναό της Αναστάσεως στα Ιεροσόλυμα
(με το κόκκινο βέλος).

237 - Εἰ ζήσεται τὰ ὀστέα ταῦτα;

Οστά αδελφών και πατέρων της Ιεράς Μονής Θεοβαδίστου Όρους Σινά, Αγίας Αικατερίνης.

Καὶ ἐγένετο ἐπ᾿ ἐμὲ χεὶρ Κυρίου, καὶ ἐξήγαγέ με ἐν πνεύματι Κύριος καὶ ἔθηκέ με ἐν μέσῳ τοῦ πεδίου, καὶ τοῦτο ἦν μεστὸν ὀστέων ἀνθρωπίνων· καὶ περιήγαγέ με ἐπ᾿ αὐτὰ κυκλόθεν κύκλῳ, καὶ ἰδοὺ πολλὰ σφόδρα ἐπὶ προσώπου τοῦ πεδίου, ξηρὰ σφόδρα. καὶ εἶπε πρός με· υἱὲ ἀνθρώπου, εἰ ζήσεται τὰ ὀστέα ταῦτα; καὶ εἶπα· Κύριε Κύριε, σὺ ἐπίστῃ ταῦτα. καὶ εἶπε πρός με· προφήτευσον ἐπὶ τὰ ὀστᾶ ταῦτα καὶ ἐρεῖς αὐτοῖς· τὰ ὀστᾶ τὰ ξηρά, ἀκούσατε λόγον Κυρίου. τάδε λέγει Κύριος τοῖς ὀστέοις τούτοις· ἰδοὺ ἐγὼ φέρω ἐφ᾿ ὑμᾶς πνεῦμα ζωῆς καὶ δώσω ἐφ᾿ ὑμᾶς νεῦρα καὶ ἀνάξω ἐφ᾿ ὑμᾶς σάρκας, καὶ ἐκτενῶ ἐφ᾿ ὑμᾶς δέρμα καὶ δώσω πνεῦμά μου εἰς ὑμᾶς, καὶ ζήσεσθε· καὶ γνώσεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος. καὶ ἐπροφήτευσα καθὼς ἐνετείλατό μοι. καὶ ἐγένετο ἐν τῷ ἐμὲ προφητεῦσαι καὶ ἰδοὺ σεισμός, καὶ προσήγαγε τὰ ὀστᾶ ἑκάτερον πρὸς τὴν ἁρμονίαν αὐτοῦ. καὶ εἶδον καὶ ἰδοὺ ἐπ᾿ αὐτὰ νεῦρα καὶ σάρκες ἐφύοντο, καὶ ἀνέβαινεν ἐπ᾿ αὐτὰ δέρμα ἐπάνω, καὶ πνεῦμα οὐκ ἦν ἐπ᾿ αὐτοῖς. καὶ εἶπε πρός με· προφήτευσον ἐπὶ τὸ πνεῦμα, προφήτευσον, υἱὲ ἀνθρώπου, καὶ εἰπὸν τῷ πνεύματι· τάδε λέγει Κύριος· ἐκ τῶν τεσσάρων πνευμάτων ἐλθὲ καὶ ἐμφύσησον εἰς τοὺς νεκροὺς τούτους, καὶ ζησάτωσαν. καὶ ἐπροφήτευσα καθότι ἐνετείλατό μοι· καὶ εἰσῆλθεν εἰς αὐτοὺς τὸ πνεῦμα, καὶ ἔζησαν καὶ ἔστησαν ἐπὶ τῶν ποδῶν αὐτῶν, συναγωγὴ πολλὴ σφόδρα. καὶ ἐλάλησε Κύριος πρός με λέγων· υἱὲ ἀνθρώπου, τὰ ὀστᾶ ταῦτα πᾶς οἶκος Ἰσραήλ ἐστι, καὶ αὐτοὶ λέγουσι· ξηρὰ γέγονε τὰ ὀστᾶ ἡμῶν, ἀπόλωλεν ἡ ἐλπὶς ἡμῶν, διαπεφωνήκαμεν. διὰ τοῦτο προφήτευσον καὶ εἰπὸν πρὸς αὐτούς· τάδε λέγει Κύριος· ἰδοὺ ἐγὼ ἀνοίγω τὰ μνήματα ὑμῶν καὶ ἀνάξω ὑμᾶς ἐκ τῶν μνημάτων ὑμῶν καὶ εἰσάξω ὑμᾶς εἰς τὴν γῆν τοῦ Ἰσραήλ, καὶ γνώσεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος ἐν τῷ ἀνοῖξαί με τοὺς τάφους ὑμῶν τοῦ ἀναγαγεῖν με ἐκ τῶν τάφων τὸν λαόν μου. καὶ δώσω πνεῦμά μου εἰς ὑμᾶς, καὶ ζήσεσθε, καὶ θήσομαι ὑμᾶς ἐπὶ τὴν γῆν ὑμῶν, καὶ γνώσεσθε ὅτι ἐγὼ Κύριος· λελάληκα καὶ ποιήσω, λέγει Κύριος.
   

Οστά αδελφών και πατέρων της Ιεράς Μονής Παντελεήμονος Αγίου Όρους.

98 - Το δεξί χέρι του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου

Η λειψανοθήκη με το δεξί χέρι του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου.
Αποθησαυρίζεται στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου "εις Κοπάνους" πόλεως Ιωαννίνων.

Η λειψανοθήκη με το δεξί χέρι του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου αποθησαυρίζεται στον Ιερό Ναό του Αγίου Νικολάου "εις Κοπάνους" στα Γιάννενα. Η φωτογραφία που παρουσιάζεται εδώ αλιεύτηκε από το πολύ καλό ιστολόγιο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ «ΕΙΣ ΚΟΠΑΝΟΥΣ» (εδώ). 

Η ανάρτηση του ιστολογίου, όπου βρίσκεται η αλιευθείσα φωτογραφία, ξεκινά με ένα απόσπασμα από διήγημα του Κωνσταντίνου Τ. Καζαντζή (1864 - 1927) με τίτλο "Το χέρι του Αγίου Γρηγορίου" που πρωτοεκδόθηκε στο Σικάγο της Αμερικής το 1910 στο βιβλίο "Ιστορίες από την πατρίδα μου". 

Το διήγημα αναφέρεται σε αυτό ακριβώς το τίμιο λείψανο της φωτογραφίας και περιστρέφεται γύρω από τους βίους των ανθρώπων που το κατείχαν.

Η λειψανοθήκη βρήκε πολύ ενδιαφέρον το θέμα του διηγήματος, έψαξε, το βρήκε και το αναδημοσιεύει εδώ από την δεύτερη έκδοση του βιβλίου (Αθήνα 1926) που εκδόθηκε με τον τίτλο Απ΄τα σκλαβωμένα Γιάννινα.

Διαβάστε παρακάτω το διήγημα:

75 - Το αναστημένο σώμα (θα είναι το αυτό και ουκ αυτό)

«το σώμα της ταπεινώσεως ημών» θα το «μετασχηματίσει» ο Κύριος,
ώστε να γίνει «σύμμορφον τω σώματι της δόξης του Θεού».

Λέγει ο Απόστολος Παύλος στους Κολοσσαείς: «όταν ο Χριστός φανερωθή, η ζωή ημών, τότε και υμείς συν ούτω φανερωθήσεσθε εν δόξη». Και στην προς Φιλιππησίους επιστολή τονίζει ότι: «το σώμα της ταπεινώσεως ημών» θα το «μετασχηματίσει» ο Κύριος, ώστε να γίνει «σύμμορφον τω σώματι της δόξης του Θεού». Η εν δόξη φανέρωση του ανθρώπου σημαίνει πρώτον μεταμόρφωση του σώματός του, αλλαγή της μορφής του. Θα αποκτήσει ο κάθε άνθρωπος σώμα «ετέρας μορφής» σαν το αναστημένο σώμα του Χριστού. Αυτή είναι η πρώτη φανέρωση· η ετερότητα της μορφής, η αλλαγή της μορφής και του σώματος του κάθε ανθρώπου.

Το σώμα μας «σπείρεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία· σπείρεται εν ατιμία, εγείρεται εν δόξη· σπείρεται εν ασθενεία, εγείρεται εν δυνάμει· σπείρεται σώμα ψυχικόν, εγείρεται σώμα πνευματικόν». Άρα, το αναστημένο σώμα θα είναι άφθαρτο, δοξασμένο, δυνατό και πνευματικό. Παρά ταύτα, θα είναι το «αυτό και ουκ αυτό», και, ενώ θα παρουσιάζει ιδιότητες διαφορετικές, θα διατηρεί γνωρίσματα της επί της γης παρουσίας του.

Ενώ προέτρεψε τον απόστολο Θωμά και τους άλλους αποστόλους να τον ψηλαφήσουν,
στην αγία Μαρία την Μαγδαληνή είπε «μη μου άπτου».

Ο Κύριος απέκτησε ένα σώμα μετά την Ανάσταση το οποίο είχε μια ιδιάζουσα λεπτότητα· παρουσιαζόταν ενώπιον των μαθητών Του στο υπερώον «των θυρών κεκλεισμένων» και γινόταν άφαντος, ενώ συνομιλούσε μαζί τους. Μετείχε τροφής «οικονομικώς», ενώ δεν είχε ανάγκη να συντηρηθεί. Το έκανε αυτό ο Κύριος, γιατί είχαν ανάγκη οι απόστολοι να πιστέψουν. Εψηλαφείτο και δεν ήτο απτόμενος. Ενώ προέτρεψε τον απόστολο Θωμά και τους άλλους αποστόλους να τον ψηλαφήσουν, στην αγία Μαρία την Μαγδαληνή είπε «μη μου άπτου». Το αναστημένο σώμα του Χριστού παρουσιάζει ιδιώματα ιδιάζουσας λεπτότητος.

42 - Και των οστέινων λειψάνων κήδεται και προνοεί ο Θεός

Η ιστορία αλιεύτηκε από το βιβλίο του Επισκόπου Ροδοστόλου Χρυσοστόμου "Θεομητορικά και εξόδια στον Άθωνα" που εκδόθηκε στο Άγιον Όρος το 2005. Το απόσπασμα της ιστορίας που αναρτάται εδώ προέρχεται από το κεφάλαιο "Μια κάρα στον Καυσοκαλυβίτικο θαλασσοαφρό" και περιγράφει πώς οι Καυσοκαλυβίτες μοναχοί βρήκαν μια κάρα ανθρώπου να επιπλέει στον αφρό της θάλασσας του Αγίου Όρους και το τι τελικά έγινε με αυτήν (σελ. 431-433).

Η βραχονησίδα Άγιος Χριστόφορος του Αγίου Όρους,
όπου επιθυμούσε η πλέουσα κάρα να αποθετηθεί

Διαβάστε περισσότερα:

26 - Η δεύτερη ζωή των αγίων λειψάνων

Προσκύνηση ιερών λειψάνων

Σκέφτομαι καμία φορά πως τα άγια λείψανα ζουν μια δεύτερη ζωή. Πράγματι από τη στιγμή του θανάτου του κατόχου τους, τα κόκαλα του μάρτυρα ή άγιου, θάβονται, ξεθάβονται, τεμαχίζονται, κονιορτοποιούνται (αρχαία συνήθεια η κονιορτοποίηση αγίων λειψάνων και η κατάποσή τους προς ίαση σοβαρών ασθενειών), τοποθετούνται σε ναούς και εγκαινιάζουν θεία θυσιαστήρια, αφού πάνω τους οικοδομείται η αγία τράπεζα, ανταλλάσονται, αλλά και πωλούνται, αγοράζονται, ενεχυριάζονται, εξαγοράζουν χρέη, κλέβονται βεβαίως, εκτίθενται σε εορτές και ιερές πανηγύρεις, παραπέφτουν σε υπόγεια, ευπρεπίζονται, τοποθετούνται σε πολύτιμες λειψανοθήκες, τιμώνται, προσκυνούνται, καταφιλούνται, ταξιδεύουν σε στεριές και θάλασσες, περιοδεύουν, παλαιότερα σε ιερές ζητείες, μετακομίζουν (μετακομιδή αγίων λειψάνων), συλλέγονται, αποτίθενται, διεκδικούνται, διαρκώς αναχωρούν στο χώρο και στον χρόνο και πόσα ακόμη δεν αποτελούν τώρα τη φυσική ζωή των ιερών αυτών λειψάνων!

Αναπαύονται σε σκοτεινά, κρύα κουτιά και να που ανοίγουν αυτά τα κουτιά και έρχονται τα άγια κόκαλα στο φως. Τι ακούν κι αυτά από τις εξομολογήσεις των ανθρώπων, τους φόβους, τις επιθυμίες, τις υποσχέσεις, τις μετάνοιες, ενώ την ίδια στιγμή διαστέλλονται από την θερμότητα των κεριών και τα βουβά δάκρυα που πέφτουν πάνω τους, και είναι σα ν' απαντούν κι αυτά ανεπαισθήτως στους πνιχτούς, σιγαλούς αναστεναγμούς και στα τρεμώδη αναφυλλητά των ανθρώπων;

   

Και ιδού το θαύμα! Λείψανα οστών παλαιών, ας είναι και βραχεία κόνις, ή έστω τριχών μικρό μέρος ή και σημείο μικρό ραντισμάτων, να που αποκαλύπτουν τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και τον Αμνόν του Θεού, του μελιζομένου και μη διαιρουμένου, του εσθιομένου και μηδέποτε δαπανουμένου.