649 - Η επίχρυση ανθρωπόμορφη λειψανοθήκη της κάρας του Αποστόλου Ανδρέα

 

Η επίχρυση ανθρωπόμορφη λειψανοθήκη της κάρας του Αποστόλου Ανδρέα
© Αναστασία Κουμούση

Στις αναρτήσεις της ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗΣ:

177 - Η σπάνια βυζαντινή χρυσή λειψανοθήκη της κάρας του Αποστόλου Ανδρέα και

404 - Η βυζαντινή λειψανοθήκη της κάρας του Αποστόλου Ανδρέα

είχαμε περιγράψει την επίχρυση ανθρωπόμορφη λειψανοθήκη της κάρας του Αποστόλου Ανδρέα, την οποία είχε παραδώσει ο Θωμάς Παλαιολόγος στον Πάπα Πίο Β΄, το 1462, για να διασωθεί από τους Οθωμανούς. 

Η κάρα του Αποστόλου Ανδρέα μαζί με την επίχρυση ανθρωπόμορφη λειψανοθήκη της επιστράφηκαν από τον Πάπα Παύλο ΣΤ' στη Ιερά Μητρόπολη Πατρών, το 1964.

Ο Πάπας Παύλος ΣΤ' ανάμεσα στη λειψανοθήκη (1462-3) της κάρας του Αποστόλου Ανδρέα 
του χρυσοχόου Simone di Giovanni Ghini (πίσω) και της λειψανοθήκης (μέσα 15ου αι.)
 του Θωμά Παλαιολόγου (μπροστά)

Τότε υπήρχε η άποψη ότι η λειψανοθήκη ήταν σπάνιο βυζαντινό έργο της προεικονομαχικής περιόδου (Ζ' αιώνας), αλλά μεταγενέστερη έρευνα και μελέτη απέδωσε τη λειψανοθήκη στη δυτική λατρευτική παράδοση και ως πιθανότερο τόπο κατασκευής της τη δαλματική πόλη της Ραγούζας (το σημερινό Ντούμπροβνικ της Κροατίας).

Η ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ αντλεί στοιχεία από τη μελέτη της Αναστασίας Κουμούσης, Δρ Αρχαιολόγου, και Διευθύντριας Εφορείας Αρχαιοτήτων Αχαΐας, η οποία με τίτλο Η λειψανοθήκη της κάρας του Αποστόλου Ανδρέα και ο Θωμάς Παλαιολόγος δημοσιεύτηκε στο Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, 39, σσ. 439–457.

Βιβλιογραφική αναφορά:

ΚΟΥΜΟΥΣΗ (Anastasia KOUMOUSSI) Α. (2018). Η λειψανοθήκη της κάρας του Αποστόλου Ανδρέα και ο Θωμάς Παλαιολόγος. Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, 39, 439–457.

Ανοιχτή πρόσβαση: https://doi.org/10.12681/dchae.18579

Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

619 - Οι κάρες των αγίων μαρτύρων Μηνοδώρας, Μητροδώρας και Νυμφοδώρας

 

Οι κάρες των αγίων μαρτύρων Μηνοδώρας, Μητροδώρας και Νυμφοδώρας 
(από τα αριστερά προς τα δεξιά)

Οι κάρες των κατά σάρκα αδελφών και αγίων μαρτύρων Μηνοδώρας, Μητροδώρας και Νυμφοδώρας αποθησαυρίζαονται:

- η κάρα της αγίας μάρτυρος Μηνοδώρας στην Ιερά Μονή Καρακάλλου Αγίου Όρους

Διαβάστε περισσότερα: 612 - Η κάρα της Αγίας Μηνοδώρας

- η κάρα της αγίας μάρτυρος Μητροδώρας στην Ιερά Μονή Ταξιαρχών Ασωμάτων Πετράκη (Αθήνα)

- η κάρα της αγίας μάρτυρος Νυμφοδώρας στην Ιερά Μονή Αγίου Παύλου Αγίου Όρους

Διαβάστε περισσότερα: 203 - Περισσότερες λειψανοθήκες από την Ιερά Μονή Αγίου Παύλου Αγίου Όρους

Δείτε περισσότερες φωτογραφίες παρακάτω:

616 - Η Αγία Φάτνη του Χριστού (νέες φωτογραφίες)

 

Οι σανίδες από συκομουριά που πιστεύεται ότι ήταν μέρος της φάτνης του Χριστού

Πρόσφατα ανοίχτηκε η λειψανοθήκη της Αγίας Φάτνης του Χριστού που βρίσκεται στη βασιλική της Σάντα Μαρία Ματζόρε της Ρώμης (ιταλ. Santa Maria Maggiore, δηλ. της Αγίας Μαρίας της Μείζονος) για να επιθεωρηθεί το κειμήλιο και έτσι νέες φωτογραφίες του λειψάνου δημοσιοποιήθηκαν στον διεθνή τύπο.

Μερικές φωτογραφίες του κειμηλίου παρουσιάζουν ενδιαφέρον για την ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ και έτσι αναδημοσιεύονται εδώ.

Για μια ολοκληρωμένη εισαγωγή στην φάτνη του Χριστού (Sacra Culla) διαβάστε με την ακόλουθη σειρά:

384 - Η Αγία Φάτνη του Χριστού

598 - Οι σανίδες της φάτνης του Χριστού

599 - Η επιγραφή της φάτνης του Χριστού

616 - Η Αγία Φάτνη του Χριστού (νέες φωτογραφίες)

Δείτε περισσότερες φωτογραφίες παρακάτω:

599 - Η επιγραφή της φάτνης του Χριστού

Επιγραφή στα ελληνικά σε μία από τις σανίδες της φάτνης του Χριστού (Sacra Culla).

Στην ανάρτηση  της λειψανοθήκης 384 - Η Αγία Φάτνη του Χριστού είχαμε γράψει πως μία σανίδα από τις συνολικά πέντε που θεωρούνται λείψανο της φάτνης του Χριστού έφερε αποσπασματικό σημείωμα στα ελληνικά, ίσως του όγδοου ή ένατου αιώνα, αλλά που τότε δεν είχαμε καταφέρει να βρούμε τυχόν καταγραφή της.

Το περιεχόμενο της ελληνικής επιγραφής σύμφωνα με:
Nickell Joe, Relics of the Christ, The University Press of Kentucky, 2007, σελ 27.

Η ελληνική επιγραφή έχει τελικά καταγραφεί από τον Hartmann Grisar στο έργο του: Analecta Romana, dissertazioni, testi, monumenti dell'arte riguardanti principalmente la storia di Roma e dei Papi nel Medio Evo (Ρώμη, 1899), σελ 591 (εδώ), και το αντίστοιχο απόσπασμα μπορείτε να το δείτε παρακάτω.

Η ελληνική επιγραφή σε μία από τις σανίδες της Αγίας Φάτνης του Χριστού (Sacra Culla).

Για μια ολοκληρωμένη εισαγωγή στην φάτνη του Χριστού (Sacra Culla) διαβάστε με την ακόλουθη σειρά:

384 - Η Αγία Φάτνη του Χριστού

598 - Οι σανίδες της φάτνης του Χριστού

599 - Η επιγραφή της φάτνης του Χριστού

616 - Η Αγία Φάτνη του Χριστού (νέες φωτογραφίες)

598 - Οι σανίδες της φάτνης του Χριστού

Οι σανίδες της φάτνης του Χριστού (Sacra Culla) στην αυθεντική συναρμογή τους.
Από την μοναδική φωτογραφία που υπάρχει των σανίδων της φάτνης (1893).

Στην ανάρτηση της λειψανοθήκης 384 - Η Αγία Φάτνη του Χριστού είχαμε διαπραγματευθεί την ιστορία του κειμηλίου Sacra Culla, μίας περίτεχνης λειψανοθήκης που πιστεύεται ότι περιέχει τμήμα της Αγίας Φάτνης του Χριστού. Η Sacra Culla αποθησαυρίζεται στη Βασιλική της Ρώμης Basilica di Santa Maria Maggiore, μία από τις πιο αρχαίες εκκλησίες της Ρώμης, και με φημισμένα βυζαντινά ψηφιδωτά.

Το τμήμα της Φάτνης του Χριστού θεωρείται ότι είναι οι πέντε μαυρισμένες από τον χρόνο σανίδες συναρμοσμένες με δύο μεταλλικές ταινίες που βρίσκονται στο εσωτερικό της λειψανοθήκης. Ήρθαν στη Ρώμη από την Παλαιστίνη, πιθανότατα στα μέσα του 7ου αιώνα (ίσως το 642;), επί εποχής του Έλληνα Πάπα της Ρώμης Θεοδώρου Α΄(642-649), ο οποίος γεννήθηκε στα Ιεροσόλυμα. Ήταν οι περσικές εισβολές στην Παλαιστίνη και η καταστροφή της Ιερουσαλήμ από τους Πέρσες, μερικά χρόνια πριν, που διευκόλυναν τη  μεταφορά; 

Πρόσφατα όμως άλλος ιστορικός υποστήριξε ότι η Αγία Φάτνη πρέπει να έφθασε στη Ρώμη στις αρχές του 12ου αι. και όχι στα μέσα του 7ου αι. 

Λείπει πάντως μία μονογραφία αφιερωμένη στην Sacra Culla που θα έριχνε περισσότερο φως σε αυτό το κειμήλιο. Αναγκαία βέβαια προϋπόθεση είναι η εξέταση του κειμηλίου από κοντά, αφού η μόνη φωτογραφία του είναι του 1893 (αναδημοσιεύεται εδώ δύο φορές με τεχνική επεξεργασία).

Πηγή: Saints and Sacred Matter: The Cult of Relics in Byzantium and Beyond (Dumbarton Oaks Byzantine Symposia and Colloquia), Edited by Cynthia Hahn and Holger A. Klein, 2015, p. 255.

Η Αγία Φάτνη του Χριστού (λεπτομέρεια). Basilica di Santa Maria Maggiore, Ρώμη.

Δείτε περισσότερες φωτογραφίες παρακάτω:

474 - Το ιερό σκήνωμα της Αγίας Ελένης (2)

Η σαρκοφάγος της Αγίας Ελένης. Κατασκευάστηκε πιθανότατα από τον Μ. Κωνσταντίνο για τον ίδιον.
Νικητές έφιπποι Ρωμαίοι και εξουθενωμένοι αιχμάλωτοι βάρβαροι διακοσμούν περιμετρικά τη σαρκοφάγο.

Σύμφωνα με τον Ευσέβιο Καισαρείας, επίσκοπο της Καισάρειας της Παλαιστίνης, εξηγητή και ιστορικό, η σορός της Αγίας Ελένης μεταφέρθηκε στη Ρώμη (βασιλεύουσαν πόλιν), όπου ενταφιάστηκε με βασιλικές τιμές.

Η σορός της Αγίας Ελένης τοποθετήθηκε μέσα σε πορφυρή σαρκοφάγο, όπως ήταν συνήθεια για τις αυτοκρατορικές ρωμαϊκές οικογένειες. Η σαρκοφάγος αυτή βρίσκεται σήμερα στα μουσεία του Βατικανού, χωρίς όμως να περιέχει τη σορό της Αγίας Ελένης.

Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα στην ακόλουθη ανάρτηση της λειψανοθήκης:

220 - Ο τάφος της Αγίας Ελένης

Σήμερα τρία μέρη (δύο στην Ιταλία και ένα στη Γαλλία) υποστηρίζουν ότι κατέχουν τη σορό της Αγίας Ελένης:

Η εκκλησία Saint-Leu-Saint-Gilles στο Παρίσι
Η Βασιλική Santa Maria in Ara Coeli στη Ρώμη
Η εκκλησία Sant'Elena στη Βενετία

Επίσης διάφορα μικρολείψανα της Αγίας Ελένης βρίσκονται σε διάφορες λειψανοθήκες σε ολόκληρη την Ευρώπη, ενώ την κάρα της Αγίας Ελένης υποστηρίζει ότι κατέχει ο Καθεδρικός ναός της Τρηρ (Trier) Γερμανίας.

Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

384 - Η Αγία Φάτνη του Χριστού

Τμήμα της Αγίας Φάτνης του Χριστού (Sacra Culla). Basilica di Santa Maria Maggiore, Ρώμη, Ιταλία.

Η φάτνη είναι το παχνί, το σκαφίδιο ή η θέση μέσα στην οποία τοποθετείται η τροφή των ζώων. Ο Ιωάννης Σταματάκος στο Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσης, Γ', σ. 2832, ορίζει ότι η φάτνη είναι ξύλινο κατασκεύασμα ή κοιλανθέν τμήμα κορμού δέντρου για την εναπόθεση της τροφής των ζώων.

Η λέξη φάτνη (praesepe - praesepium στη λατινική γλώσσα) που φιλοξένησε "τόν Δεσπότην ἡμῶν... κείμενον, ἐσπαργανωμένον, τό φρικτόν ἐκεῖνο καί παράδοξον θέαμα" (Ιω. Χρυσοστόμου, Εις τον μακάριον Φιλογόνιον, ΡG 48, 753), απαντά στο Ευαγγέλιο μόνο του Λουκά και στο μέρος όπου αναφέρεται η διήγηση της Γεννήσεως του Χριστού:

Λουκ. 2,7: "καί ἔτεκεν τόν υἱόν αὐτῆς τόν πρωτότοκον καί ἐσπαργάνωσεν αὐτόν καί ἀνέκλινεν αὐτόν ἐν φάτνῃ". 

Λουκ. 2,12: "καί τοῦτο ἡμῖν σημεῖον, εὑρήσετε βρέφος ἐσπαργανωμένον καί κείμενον ἐν φάτνῃ". 

Λουκ.2,16: "καί ἦλθαν σπεύσαντες, καί ἀνεῦρον τήν Μαριάμ καί τόν Ἰωσήφ καί τό βρέφος κείμενον ἐν τῇ φάτνῃ". 

Στη Ρωμαιοκαθολική Βασιλική της Ρώμης Basilica di Santa Maria Maggiore, μία από τις αρχαίες εκκλησίες της Ρώμης, αποθησαυρίζεται μία περίτεχνη λειψανοθήκη η οποία πιστεύεται ότι περιέχει τμήμα της Αγίας Φάτνης του Χριστού (Sacra Culla).

Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

353 - Το εγκόλπιο Τιμίου Ξύλου του βυζαντινού αξιωματούχου Iωάννη

Το εγκόλπιο Τιμίου Ξύλου του βυζαντινού αξιωματούχου Ιωάννη.
Αποδιδόταν λανθασμένα στον Μέγα Κωνσταντίνο λόγω της αριστουργηματικής του
τέχνης που εντυπωσίαζε τους Ολλανδούς του 13ου αιώνα.

Στην ανάρτηση της λειψανοθήκης 352 - Το Τίμιο Ξύλο του Ρωμανού είχαμε παρουσιάσει ασπρόμαυρες φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης από μία βυζαντινή σταυροθήκη στο σχήμα  πατριαρχικού σταυρού. Αυτός ο σταυρός, λάφυρο των Λατίνων σταυροφόρων από τη δήωση και καταστροφή της Κωνσταντινούπολης το 1206, κατέληξε στον Καθεδρικό Ναό της πόλης Μάαστριχτ στην Ολλανδία (Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw). Μαζί με αυτόν όμως, εκεί κατέληξαν και άλλα λάφυρα, ανάμεσα στα οποία και ένα εγκόλπιο αριστουργηματικής βυζαντινής τέχνης που φέρει ένα μικρό τεμάχιο Τιμίου Ξύλου. Και αυτό επίσης το 1837, όπως και η βυζαντινή σταυροθήκη στο σχήμα πατριαρχικού σταυρού, ήρθε στην κατοχή του Πάπα Γρηγόριου 16ου που το παρέδωσε στην Βασιλική του Αγίου Πέτρου και από τότε αποθησαυρίζεται εκεί.

Το εγκόλπιο του Τιμίου Ξύλου εντός της δίπτυχης σταυροθήκης του με τα φύλλα ανοιχτά (αριστερά).
Η σταυροθήκη, όπως έχει ενσωματωθεί σε διακοσμητική κολώνα (δεξιά).

 Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

352 - Το Τίμιο Ξύλο του Ρωμανού

Το Τίμιο Ξύλο του Ρωμανού.

Στην ανάρτηση της λειψανοθήκης 31 - Ο Πατριαρχικός Σταυρός του Μάστριχτ ή Μείζων Βατικάνειος Σταυρός ή Σταυρός του Ρωμανού Β', βυζαντινού αυτοκράτορα, που φέρει τεμάχια Τιμίου Ξύλου είχαμε παρουσιάσει μία βυζαντινή σταυροθήκη που περιέχει πέντε τεμάχια Τίμιου Σταυρού που συναρμόζονται στο σχήμα ενός πατριαρχικού σταυρού. Αυτός ο σταυρός, λάφυρο των Λατίνων σταυροφόρων από τη δήωση της Κωνσταντινούπολης το 1206, κατέληξε στον Καθεδρικό Ναό της πόλης Μάαστριχτ στην Ολλανδία (Basiliek van Onze-Lieve-Vrouw). Το 1837 ο καθολικός επίσκοπος του Μάστριχτ τον χάρισε στον Πάπα Γρηγόριο τον 16ο, ο οποίος τον παρέδωσε στην Βασιλική του Αγίου Πέτρου και από τότε φυλάσσεται εκεί.

Η λειψανοθήκη κατάφερε να βρει υψηλότερης ανάλυσης ασπρόμαυρες φωτογραφίες του σταυρού τις οποίες μπορείτε να δείτε παρακάτω: 

220 - Ο τάφος της Αγίας Ελένης

Η σαρκοφάγος που προφύλαξε για αιώνες το ιερό σκήνωμα της Αγίας Ελένης.

Η Αγία Ελένη απεβίωσε στη Νικομήδεια της Μικράς Ασίας σε ηλικία 80 ετών έχοντας στο πλευρό της το γιο της Κωνσταντίνο, όπως μας πληροφορεί ο Ευσέβιος (De Vita Constantini, 3, 46). Το γεγονός ότι από τις αρχές του 329 μ.Χ. σταματάει απότομα η κοπή νομισμάτων με τη μορφή της, μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι ο θάνατός της επήλθε στα τέλη του 328 ή στις αρχές του 329. 

Μετάλλιο ενάμιση χρυσού σόλιδου.
Νομισματοκοπείο Νικομήδειας 324-325.
FL(avia) HELENA AUGUSTA. Η Αγία Ελένη.
Στα ρωμαϊκά αυτοκρατορικά νομίσματα
οι μορφές σχεδιάζονται σύμφωνα
με τα πραγματικά τους
χαρακτηριστικά.

Η σορός της μεταφέρθηκε στη Ρώμη, όπου ενταφιάστηκε με βασιλικές τιμές στο μαυσωλείο της αρχαίας ρωμαϊκής οδού Λαβικάνας. Το μαυσωλείο της οδού Λαβικάνας χτίστηκε από τον Μ. Κωνσταντίνο, μεταξύ των ετών 326 και 330, αρχικά ως μαυσωλείο για τον ίδιον, αλλά τελικά χρησιμοποιήθηκε για την ταφή της μητέρας του. 

Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

114 - Το αρχαιότερο γνωστό παράδειγμα συλλογής Ιερών Λίθων από την Αγία Γη

Το αρχαιότερο γνωστό παράδειγμα συλλογής ιερών Λίθων από την Αγία Γη.
Κατασκευάστηκε στη Βυζαντινή Παλαιστίνη τον 6ο αιώνα.

Το παραπάνω ξύλινο κουτί που περιέχει λίθους από την Αγία Γη και συγκεκριμένα από τόπους όπου συνέβει ένα σημαντικό καινοδιαθηκικό γεγονός, όπως για παράδειγμα η Γέννηση του Χριστού στη Βηθλεέμ, είναι το αρχαιότερο γνωστό παράδειγμα συλλογής αναμνηστικών ιερών λίθων, αλλά και άλλων αντικειμένων, από προσκυνηματικές περιηγήσεις στην Αγία Γη. Το κουτί, μέρος της προσωπικής ιδιοκτησίας του εκάστοτε Πάπα για αιώνες, κατασκευάστηκε μάλλον στη Βυζαντινή Παλαιστίνη τον 6ο αιώνα.
 

Ιεροί Λίθοι από την Αγία Γη.

Δείτε φωτογραφίες και διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

85 - Η Αγία Σκάλα

Η Αγία Σκάλα της Ρώμης.

Ἐνα από τα μεγάλα θρησκευτικά τουριστικά αξιοθέατα της Ρώμης για τους Καθολικούς είναι και η Αγία Σκάλα (Santa Scala στα ιταλικά). 

Η Αγία Σκάλα.
Πίνακας του James Tissot (1836 -1902).

Η Αγία Σκάλα είναι, σύμφωνα με την καθολική χριστιανική παράδοση, η σκάλα που οδηγούσε μέχρι το Πραιτώριο του Πόντιου Πιλάτου στην Ιερουσαλήμ, την οποία ο Ιησούς Χριστός ανέβηκε κατά τη διάρκεια του Πάθους Του. Η σκάλα λέγεται ότι ήρθε στη Ρώμη από την Αγία Ελένη τον 4ο αιώνα. Για αιώνες, η Αγία Σκάλα έχει προσελκύσει χιλιάδες χριστιανούς προσκυνητές που ήθελαν να τιμήσουν το Πάθος του Ιησού.

Η Αγία Σκάλα της Ρώμης.

 

Ρώμη, Ιταλία.

 

31 - Ο Πατριαρχικός Σταυρός του Μάστριχτ ή Μείζων Βατικάνειος Σταυρός ή Σταυρός του Ρωμανού Β', βυζαντινού αυτοκράτορα, που φέρει τεμάχια Τιμίου Ξύλου



Ο Σταυρός του Ρωμανού Β' (εμπροσθότυπος)



Ο Πατριαρχικός Σταυρός του Μάστριχτ ή Μείζων Βατικάνειος Σταυρός ή Σταυρός του Ρωμανού Β'.

Ο Πατριαρχικός Σταυρός του Μάστριχτ ή Μείζων Βατικάνειος Σταυρός είναι μία βυζαντινή σταυροθήκη που περιέχει πέντε τεμάχια Τίμιου Σταυρού που συναρμόζονται στο σχήμα ενός πατριαρχικού σταυρού.



Ο Σταυρός του Ρωμανού Β' (οπισθότυπος)



28 - Ο Βατικάνειος Σταυρός (Crux Vaticana) ή Σταυρός του Ιουστίνου Β´, βυζαντινού αυτοκράτορα, που φέρει τεμάχιο Τιμίου Ξύλου

Ο Βατικάνειος Σταυρός (Crux Vaticana) ή Σταυρός του Ιουστίνου Β´

Σύμφωνα με την διδακτορική διατριβή της Margherita Spinucci “Le stauroteche medievali in Italia” (= Οι μεσαιωνικές σταυροθήκες στην Ιταλία) υπάρχουν 85 σταυροθήκες με τεμάχια Τιμίου Σταυρού που προέρχονται κατά κύριο λόγο από το Βυζάντιο ή τα Ιεροσόλυμα και φυλάσσονται σήμερα στο Βατικανό ή στην Ιταλία, σε μουσεία ή εκκλησίες.

Γεωγραφική κατανομή των σταυροθηκών με τεμάχια του Τιμίου Σταυρού στην Ιταλία.
Από τη διατριβή της Margherita Spinucci “Le stauroteche medievali in Italia”.

Ανάμεσα σε αυτά είναι και ένας σταυρός με τεμάχιο Τιμίου Σταυρού που έχει πρόσφατα ανακαινισθεί και εκτίθεται στο Ιστορικό και Αρχαιολογικό Μουσείο του Θησαυρού του Αγίου Πέτρου, στο Βατικανό (MUSEO STORICO ARTISTICO DEL TESORO DI SAN PIETRO).

Ο σταυρός αυτός ονομάζεται Βατικάνειος Σταυρός (Crux Vaticana) ή Σταυρός του Ιουστίνου Β´.

12 - Αντίγραφο του Ιερού Μανδηλίου στο Βατικανό (San Silvestro in Capite)

Το 2011  (23 Ιουνίου - 9 Οκτωβρίου) το Βρετανικό Μουσείο διοργάνωσε μία θεματική έκθεση με τίτλο: Θησαυροί του Ουρανού, Άγιοι, Λείψανα και Αφοσίωση στην Μεσαιωνική Ευρώπη, στην οποία το Βρετανικό Μουσείο συγκέντρωσε μερικά από τα σημαντικότερα μεσαιωνικά κειμήλια, τόσο από το Βατικανό όσο και από άλλες εκκλησίες και μουσεία του κόσμου. Ανάμεσα στα εκθέματα, για πρώτη φορά, και αντίγραφο του Ιερού Μανδηλίου που βρίσκεται στο San Silvestro in Capite στο Βατικανό (με την άδεια του Ufficio delle Celebrazioni Liturgiche del Sommo Pontefice).

Αντίγραφο του Ιερού Μανδηλίου (Βατικανό). Επιζωγραφισμένο ύφασμα άγνωστης προέλευσης.
Πλαίσιο από επιχρυσωμένο ασήμι και σμάλτο του 17ου αι. (δωρεά του έτους 1623).
Διαστάσεις υφάσματος: 28 Χ 19 εκ., πλαισίου 65 Χ 45.