Παρασκευή, 17 Μαΐου 2013

89 - Πώς φαντάστηκαν οι μεσαιωνικοί καλλιτέχνες τον χορό της Σαλώμης


Ο χορός της Σαλώμης στη Μεσαιωνική εικονογραφία.
Ο χορός της Σαλώμης στην Μεσαιωνική εικονογραφία.



Η Σαλώμη (14 π.Χ. – μεταξύ 62 με 71 μ.Χ.), εβρ. שלומית Shlomiẗ, ήταν κόρη του Φίλιππου Ηρώδη και της Ηρωδιάδας. Η ρίζα του ονόματός της είναι εβραϊκή και σημαίνει ειρήνη.

Με την προτροπή της μητέρας της χόρεψε μπροστά στον Ηρώδη και γοητεύοντάς τον με τη χάρη της, του ζήτησε τον αποκεφαλισμό του Ιωάννη του Πρόδρομου (ίσως στα 32 μ.Χ).


Τμήματα από τα οστά του προσώπου του Ιωάννη του Προδρόμου σε "ομιλούσα" μεσαιωνική λειψανοθήκη υπό μορφή πιάτου. Αποθησαυρίζονται στον Καθεδρικό ναό της Αμιέν (Amiens), στη Γαλλία.
Τμήματα από τα οστά του προσώπου του Ιωάννη του Προδρόμου σε "ομιλούσα" μεσαιωνική λειψανοθήκη υπό μορφή πιάτου.
Αποθησαυρίζονται στον Καθεδρικό ναό της Αμιέν (Amiens), στη Γαλλία.

Διαβάστε περισσότερα:



Παντρεύτηκε αρχικά τον Φίλιππο, Τετράρχη της Ιτουραίας και της Τριχωνίδας, και κατόπιν το βασιλιά της Μικράς Αρμενίας Αριστόβουλο στα 54 μ.Χ.

Αναφέρεται στην Καινή Διαθήκη από τους ευαγγελιστές Μάρκο και Ματθαίο χωρίς όμως να γίνεται αναφορά στο όνομά της. Ωστόσο ο Ιουδαίος ιστορικός Φλάβιος Ιώσηπος αναφέρει το όνομά της και κάποιες λεπτομέρειες για την οικογενειακή της κατάσταση, χωρίς όμως να την συνδέει με τον Ιωάννη τον Πρόδρομο.


Κατά Ματθαίον 14:3-12

γρ ρδης κρατήσας τν ωάννην δησεν ατν κα ν φυλακ πέθετο δι ρδιάδα τν γυνακα Φιλίππου το δελφο ατο, λεγεν γρ ατ ωάννης· Οκ ξεστίν σοι χειν ατήν· κα θέλων ατν ποκτεναι φοβήθη τν χλον, τι ς προφήτην ατν εχον. γενεσίοις δ γενομένοις το ρδου ρχήσατο θυγάτηρ τς ρδιάδος ν τ μέσ κα ρεσεν τ ρδ, θεν μετ ρκου μολόγησεν ατ δοναι ἐὰν ατήσηται. δ προβιβασθεσα π τς μητρς ατς· Δός μοι, φησίν, δε π πίνακι τν κεφαλν ωάννου το βαπτιστο. κα λυπηθες βασιλες δι τος ρκους κα τος συνανακειμένους κέλευσεν δοθναι, κα πέμψας πεκεφάλισεν τν ωάννην ν τ φυλακ· κα νέχθη κεφαλ ατο π πίνακι κα δόθη τ κορασί, κα νεγκεν τ μητρ ατς. κα προσελθόντες ο μαθητα ατο ραν τ πτμα κα θαψαν ατόν, κα λθόντες πήγγειλαν τ ησο.

Κατά Μάρκον 6:17-29

Ατς γρ ρδης ποστείλας κράτησεν τν ωάννην κα δησεν ατν ν φυλακ δι ρδιάδα τν γυνακα Φιλίππου το δελφο ατο, τι ατν γάμησεν· λεγεν γρ ωάννης τ ρδ τι Οκ ξεστίν σοι χειν τν γυνακα το δελφο σου. δ ρδις νεχεν ατ κα θελεν ατν ποκτεναι, κα οκ δύνατο· γρ ρδης φοβετο τν ωάννην, εδς ατν νδρα δίκαιον κα γιον, κα συνετήρει ατόν, κα κούσας ατο πολλ πόρει, κα δέως ατο κουεν. Κα γενομένης μέρας εκαίρου τε ρδης τος γενεσίοις ατο δεπνον ποίησεν τος μεγιστσιν ατο κα τος χιλιάρχοις κα τος πρώτοις τς Γαλιλαίας, κα εσελθούσης τς θυγατρς ατς τς ρδιάδος κα ρχησαμένης κα ρεσάσης τ ρδ κα τος συνανακειμένοις, επεν βασιλες τ κορασί· Ατησόν με ἐὰν θέλς, κα δώσω σοι· κα μοσεν ατ· τι άν με ατήσς δώσω σοι ως μίσους τς βασιλείας μου. κα ξελθοσα επεν τ μητρ ατς· Τί ατήσωμαι; δ επεν· Τν κεφαλν ωάννου το βαπτίζοντος. κα εσελθοσα εθς μετ σπουδς πρς τν βασιλέα τήσατο λέγουσα· Θέλω να ξαυτς δς μοι π πίνακι τν κεφαλν ωάννου το βαπτιστο. κα περίλυπος γενόμενος βασιλες δι τος ρκους κα τος νακειμένους οκ θέλησεν θετσαι ατήν· κα εθς ποστείλας βασιλες σπεκουλάτορα πέταξεν νέγκαι τν κεφαλν ατο. κα πελθν πεκεφάλισεν ατν ν τ φυλακ κα νεγκεν τν κεφαλν ατο π πίνακι κα δωκεν ατν τ κορασί, κα τ κοράσιον δωκεν ατν τ μητρ ατς. κα κούσαντες ο μαθητα ατο λθον κα ραν τ πτμα ατο κα θηκαν ατ ν μνημεί.

Φλάβιου Ιώσηπου, Ιουδαϊκή Αρχιολογία, ΙΗ' 5, 4

ρδ τ μεγλ θυγατρες κ Μαριμμης τς ρκανο θυγατρς γνονται δο, Σαλαμψι μν τρα, γαμεται Φασαλ τ ατς νεψι Φασαλου παιδ ντι το ρδου δελφο δεδωκτος το πατρς ατν, Κπρος δ ντιπτρ κα ατ νεψι ρδου παιδ τς δελφς Σαλμης. κα Φασαλ μν κ Σαλαμψιος γνονται πντε παδες ντπατρος λξανδρος ρδης θυγατρες τε λεξνδρα κα Κπρος, ν γρππας γαμε ριστοβολου. λεξνδραν δ γαμε μν Τμιος Κπριος νρ τν ξιολγων, παρ' δ τεκνος τελευτ. Κπρ δ' ξ γρππου μν ρρενες γνονται δο, θυγατρες δ τρες Βερενκη Μαριμμη Δροσιλλα, γρππας δ κα Δροσος τος ρσεσιν νματα, ν Δροσος πρν βσαι τελευτ. Τ δ πατρ τοτων γρππας τρφετο μετ κα τρων δελφν ρδης κα ριστβουλος: κα Βερενκη κα οδε παδες ρδου το υἱέος το μεγλου: δ Βερενκη Κοστοβρου κα Σαλμης πας τς ρδου δελφς. τοτους ριστβουλος νηπους λεπεται θνσκων π το πατρς σν λεξνδρ τ δελφ, καθ προειρκαμεν. βσαντες δ' γονται ρδης μν οτος το γρππου δελφς Μαριμμην θυγατρα λυμπιδος τς ρδου βασιλως θυγατρς κα ωσπου το ωσπου, δελφς δ οτος ρδου το βασιλως: σχει τε ξ ατς υἱὸν ριστβουλον. δ τρτος το γρππου δελφς ριστβουλος γαμε ωτπην Σαμψιγερμου θυγατρα το μεσν βασιλως, θυγτηρ τε ατος γνεται κωφ: νομα κα τδε ωτπη. κα τδε μν τν ρσνων τκνα. ρωδις δ ατν δελφ γνεται ρδ ρδου το μεγλου παιδ γεγοντι κ Μαριμμης τς το Σμωνος το ρχιερως, κα ατος Σαλμη γνεται, μεθ' ς τς γονς ρωδις π συγχσει φρονσασα τν πατρων ρδ γαμεται το νδρς τ μοπατρίῳ δελφ διαστσα ζντος. τν δ Γαλιλαων τετραρχαν οτος εχεν. δ θυγτηρ ατς Σαλμη Φιλππ γαμεται ρδου παιδ τ τετρρχ τς Τραχωντιδος, κα παιδος τελευτσαντος ριστβουλος ατν γεται ρδου πας το γρππου δελφο. παδες δ γνοντο ατος τρες ρδης γρππας ριστβουλος. τοτο μν δ τ Φασαλου κα Σαλαμψιος στι γνος. Κπρ δ' ξ ντιπτρου θυγτηρ γνεται Κπρος, κα ατν λεξς λκας γαμε το λεξ, κα ατς θυγτηρ ν Κπρος. ρδης δ κα λξανδρος, ος δελφος φην ντιπτρου, τεκνοι τελευτσιν. λεξνδρ δ τ ρδου παιδ το βασιλως τ π το πατρς νρημν λξανδρος κα Τιγρνης γεγνεισαν υες κ τς ρχελου το Καππαδκων βασιλως θυγατρς. κα Τιγρνης μν βασιλεων ρμενας κατηγοριν ατο π Ῥώμης γενομνων παις τελευτ. λεξνδρ δ Τιγρνης μνυμος τ δελφ γνεται πας κα βασιλες ρμενας π Νρωνος κπμπεται υἱός τε λξανδρος ατ γνεται. γαμε δ' οτος ντιχου το Κομμαγηνν βασιλως θυγατρα ωτπην, σοδς τε τς ν Κιλικίᾳ Οεσπασιανς ατν σταται βασιλα. κα τ μν λεξνδρου γνος εθς μα τ φυναι τν θεραπεαν ξλιπεν τν ουδαοις πιχωρων μεταταξμενοι πρς τ λλησι πτρια: τας δ λοιπας θυγατρσιν ρδου το βασιλως τκνοις τελευτν συνπεσεν. τν δ γενομνων ρδου πογνων ος κατλεξα μενον ν χρν γρππας μγας τν βασιλεαν παρλαβεν. τοτων δ μοι το γνους προδεδηλωμνων διξειμι λοιπν, πσαι γρππ τχαι συνλθοιεν, ς τε ατν διδρασιν ποιησμενος π μγιστον ξιματς τε μα προκψειεν κα δυνμεως.


Η γενεαλογία της Σαλώμης.
Η γενεαλογία της Σαλώμης.


Η εικόνα της εμφανίζεται σε νομίσματα του συζύγου της Αριστόβουλου, βασιλιά της Μικράς Αρμενίας (έχουν βρεθεί τρία μέχρι τώρα που πρωτοκυκλοφόρησαν το 56-57 μ.Χ).

Σε ένα από αυτά τα νομίσματα εμφανίζεται στον οπισθότυπο η προτομή της Σαλώμης φορώντας ένα διάδημα και με την επιγραφή ΒΑΣΙΛΙΣ ΣΑΛΩΜΗ. 


Η μόνη γνωστή εικόνα της Σαλώμης. Βρίσκεται στον οπισθότυπο νομίσματος του συζύγου της Αριστόβουλου, βασιλιά της Μικράς Αρμενίας, και φέρει την επιγραφή: ΒΑΣΙΛΙΣ ΣΑΛΩΜΗ. Το νόμισμα αυτό είναι από το 56 - 57 μ.Χ.
Η μόνη γνωστή εικόνα της Σαλώμης.
Βρίσκεται στον οπισθότυπο νομίσματος του συζύγου της Αριστόβουλου,
βασιλιά της Μικράς Αρμενίας, και φέρει την επιγραφή: ΒΑΣΙΛΙΣ ΣΑΛΩΜΗ.
Το νόμισμα αυτό είναι από το 56 - 57 μ.Χ.



Δεν είναι γνωστό εάν ο χορός που χόρεψε η Σαλώμη και είχε ως αποτέλεσμα τον αποκεφαλισμό του Ιωάννη του Πρόδρομου ήταν αυτοσχέδιος ή κάποιος δημοφιλής χορός της εποχής. Ο επονομαζόμενος ως "χορός των επτά πέπλων" είναι δημιούργημα της δυτικοευρωπαϊκής λογοτεχνίας του 19ου αιώνα, αφού πρωτοεμφανίζεται με το θεατρικό έργο "Σαλώμη" του Όσκαρ Ουάιλντ.

Κάνοντας μία έρευνα στην μεσαιωνική εικονογραφία παρατήρησα ότι ο χορός της Σαλώμης παρουσιάζεται με δύο μορφές:

Ο ανατολικός τρόπος που είναι διαδεδομένος στην Ελλάδα, Βαλκάνια, Μικρά Ασία, μέχρι και την Ιταλία, παρουσιάζει την Σαλώμη, πλούσια ντυμένη, να χορεύει έχοντας στο κεφάλι της το πινάκιο με την κεφαλή του Ιωάννη του Προδρόμου. Προφανώς οι μεσαιωνικοί καλλιτέχνες, με τον τρόπο αυτό, ήθελαν να γίνεται αμέσως κατανοητό από τους θεατές ότι παρουσιαζόταν η Σαλώμη των ευαγγελίων και όχι κάποιο άλλο πρόσωπο.

Ο δυτικός τρόπος που είναι διαδεδομένος στην Δύση συμπεριλαμβανομένης και της Ιταλίας παρουσιάζει την Σαλώμη να χορεύει κάπως ακροβατικά αποδίδοντας ίσως χορούς από περιπλανώμενους θιάσους που παρουσιάζονταν στις μεσαιωνικές εμποροπανηγύρεις και προφανώς κατέπλητταν τους χωρικούς.

Και στους δύο τρόπους ο χορός της Σαλώμης εικονογραφείται πάντοτε σε σύνθεση που περιλαμβάνει και την αποτομή της τιμίας κεφαλής του Προδρόμου και ποτέ ανεξάρτητος.

Ας δούμε μερικά παραδείγματα:
  
Ο ανατολικός τρόπος

Ο χορός της Σαλώμης σε ψηφιδωτό που βρίσκεται στο Βαπτιστήριο του Αγίου Μάρκου στη Βενετία.
Ο χορός της Σαλώμης σε ψηφιδωτό που βρίσκεται
στο Βαπτιστήριο του Αγίου Μάρκου στη Βενετία.


Ο χορός της Σαλώμης σε τοιχογραφία που βρίσκεται στον Ιερό Ναό του Αγίου Ιωάννου στα Δελιανά της Κρήτης.
Ο χορός της Σαλώμης σε τοιχογραφία που βρίσκεται
στον Ιερό Ναό του Αγίου Ιωάννου στα Δελιανά της Κρήτης.


Ο χορός της Σαλώμης σε τοιχογραφία που βρίσκεται στη Σερβική εκκλησία του Αγίου Δημητρίου στο Pee κοντά στο Sopocani.
Ο χορός της Σαλώμης σε τοιχογραφία που βρίσκεται
στη Σερβική εκκλησία του Αγίου Δημητρίου στο Pee κοντά στο Sopocani.


Ο χορός της Σαλώμης σε τοιχογραφία που βρίσκεται στο Βαπτιστήριο του Καθεδρικού Ναού στην Πάρμα της Ιταλίας.
Ο χορός της Σαλώμης σε τοιχογραφία που βρίσκεται
στο Βαπτιστήριο του Καθεδρικού Ναού στην Πάρμα της Ιταλίας.

Ο δυτικός τρόπος


Ο χορός της Σαλώμης σε μικρογραφία χειρογράφου που βρίσκεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ολλανδίας.
Ο χορός της Σαλώμης σε μικρογραφία χειρογράφου που βρίσκεται
στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ολλανδίας.

Η συνέχεια της μικρογραφίας.
Η συνέχεια της μικρογραφίας.


Ο χορός της Σαλώμης σε τοιχογραφία του 1160 που βρίσκεται στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννη στο Müstair της  Γερμανίας.
Ο χορός της Σαλώμης σε τοιχογραφία του 1160 που βρίσκεται
στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννη στο Müstair της  Γερμανίας.


Ο χορός της Σαλώμης σε τοιχογραφία του 14ου αιώνα που βρίσκεται στο Chalfont St. Giles, Buckinghamshire (Oxford).

Ο χορός της Σαλώμης σε τοιχογραφία του 14ου αιώνα που βρίσκεται
στο Chalfont St. Giles, Buckinghamshire (
Oxford).


Ο χορός της Σαλώμης σε τοιχογραφία του 15ου αιώνα που βρίσκεται στο Pickering, North Yorkshire (York).
Ο χορός της Σαλώμης σε τοιχογραφία του 15ου αιώνα που βρίσκεται
στο Pickering, North Yorkshire (York).


Ο χορός της Σαλώμης στη χάλκινη πόρτα της Βασιλικής του San Zeno στη Βερόνα της Ιταλίας.
Ο χορός της Σαλώμης στη χάλκινη πόρτα της Βασιλικής του San Zeno στη Βερόνα της Ιταλίας.


Ο χορός της Σαλώμης σε ημιανάγλυφη ξύλινη εσωτερική επένδυση εκκλησίας της Δανίας.
Ο χορός της Σαλώμης σε ημιανάγλυφη ξύλινη εσωτερική επένδυση εκκλησίας της Δανίας.


Μικρογραφία με την Σαλώμη να χορεύει μπροστά στον Ηρώδη και ο θάνατος του Ιωάννη του Προδρόμου. Βρίσκεται στο χειρόγραφο Add 47682 f.21v ("Holkham Bible") που έγινε περίπου 1320-30 στην Αγγλία.

Μικρογραφία με την Σαλώμη να χορεύει μπροστά στον Ηρώδη
και ο θάνατος του Ιωάννη του Προδρόμου.
Βρίσκεται στο χειρόγραφο Add 47682 f.21v ("Holkham Bible")
που έγινε περίπου 1320-30 στην Αγγλία.


Ο χορός της Σαλώμης στο τύμπανο της πόρτας του Καθεδρικού της Ρουέν, Γαλλία (12ος αιώνας).

Ο χορός της Σαλώμης στο τύμπανο της πόρτας του Καθεδρικού της Ρουέν, Γαλλία (12ος αιώνας).



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...