328 - Τίμιο Ξύλο από την Ιερά Μονή Χιλανδαρίου Αγίου Όρους

Τίμιο Ξύλο από την Ιερά Μονή Χιλανδαρίου Αγίου Όρους.

Ο περίτεχνος αυτός επίχρυσος σταυρός διακοσμημένος με πολύτιμους λίθους εντός ασημένιας μεταβυζαντινής λειψανοθήκης περιέχει τεμάχια από τον Τίμιο Σταυρό του Χριστού και αποθησαυρίζεται στην Ιερά Μονή Χιλανδαρίου Αγίου Όρους.

Τίμιο Ξύλο από την Ιερά Μονή Χιλανδαρίου Αγίου Όρους μαζί με άλλα λείψανα.

Δείτε περισσότερες φωτογραφίες παρακάτω:

327 - Αποστολή της Αγίας Ζώνης στην Αρναία Χαλκιδικής προς αναχαίτιση της πανούκλας (1813)

Η Τιμία Ζώνη της Υπεραγίας Θεοτόκου (Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου Αγίου Όρους).

Η λειψανοθήκη αναδημοσιεύει εδώ το άρθρο του Κωνσταντίνου Θ. Χιούτη σχετικά με το αρχειακό υλικό που διασώζεται στην Ιερά Μονή Βατοπαιδίου Αγίου Όρους και αφορά την αποστολή της Αγίας Ζώνης της Θεοτόκου και του λειψάνου του Αγίου Χαραλάμπους, προστάτου κατά της πανώλης, από την Ιερά Μονή Βατοπαιδίου στην Αρναία Χαλκιδικής, όταν επιδημία πανώλης έπληξε το 1813 την περιοχή.
  

Ο βάκιλος του Γερσίν (Yersinia pestis) που προκαλεί την πανώλη.
Εδώ σε 200x μεγέθυνση με φθορίζουσα ταμπέλα.

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην περιοδική έκδοση ιστορικής-αρχαιολογικής και λαογραφικής ενημέρωσης και καταγραφής ΑΡΝΑΙΑ, έτος ΚΖ', τεύχος 102, Ιανουάριος-Μάρτιος 2014, σσ. 19-20.

Προσκλητήρια γράμματα τοῦ Ἐπισκόπου Ἱερισσοῦ Ἰγνατίου καί τῶν κατοίκων τῆς Λιαριγκόβης γιά τήν ἀποστολή τῆς Ἁγίας Ζώνης (1813)

Τοῦ Κωνσταντίνου Θ. Χιούτη

Τό 1813 μία «ἀσθένεια» στή Λιαρίγκοβη (σήμερα Ἀρναία) ἐπανέφερε στό προσκήνιο κάτι, πού ἀπό παλιά γνώριζε νά κάνει ἡ τοπική κοινωνία: νά προσκαλέσει κάποιο ἱερό λείψανο ἤ κειμήλιο ἀπό τή χερσόνησο τοῦ Ἁγίου Ὄρους, γιά νά ἀναχαιτιστεῖ τό θανατικό μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ.

 
Τήν ἐποχή αὐτή ἀποτελοῦσε θεσμό ἡ ἀποστολή ἑνός ἁγιορειτικοῦ κειμηλίου στόν ὀρθόδοξο κόσμο νά συνοδεύεται ἀπό προσκλητήρια γράμματα τῶν ἄμεσα ἐνδιαφερομένων. Ἐμπλεκόμενοι φορεῖς δέν ἦταν μόνο οἱ κοινότητες, πού μέ ἐπίσημα ἔγγραφα καί λαϊκούς συνοδούς ἐμπλέκονταν σέ αὐτή τήν πρακτική, ἀλλά καί οἱ τοπικοί ἐπίσκοποι, οἱ ὁποῖοι διευκόλυναν τήν ἀποστολή παραχωρώντας ἄδειες περιόδευσης τῶν ἱερῶν λειψάνων καί κειμηλίων πρός ἀνακούφιση τοῦ ποιμνίου τους ἀπό τίς ἐπιδημικές νόσους.

 
Τίς δύο αὐτές περιπτώσεις προσκλητήριων ἐγγράφων, πού ἀφοροῦν στήν ἀποστολή τῆς Ἁγίας Ζώνης τῆς Θεοτόκου (σημ. 1) καί λειψάνου τοῦ ἁγίου Χαραλάμπους στή Λιαρίγκοβη τό 1813, διασώζει τό Ἀρχεῖο τῆς Μονῆς Βατοπαιδίου. Πρόκειται γιά ἕνα ἀρχιερατικό γράμμα τοῦ Ἱερισσοῦ Ἰγνατίου (13 Ὀκτωβρίου 1813) καί γιά ἕνα κοινοτικό ὑπογεγραμμένο ἀπό τούς προκρίτους τῆς Λιαριγκόβης (σημ. 2).

Στά ἔγγραφα δέν προσδιορίζεται ὁ τύπος τῆς ἐπιδημίας, πού ἔπληξε τήν κωμόπολη, ἐντούτοις μποροῦμε νά τήν ταυτίσουμε μέ τήν πανώλη, πού τό ἔτος αὐτό κάνει αἰσθητή τήν παρουσία της στίς γειτονικές περιοχές τῆς Θεσσαλονίκης καί τῶν Σερρῶν (σημ. 3). Στήν ὑποψία τῆς πανώλης συνηγορεῖ καί τό αἴτημα τῶν κατοίκων γιά ταυτόχρονη ἀποστολή τοῦ λειψάνου τοῦ ἁγίου Χαραλάμπους, προστάτου τῆς πανώλης. Πάντως, τό αἴτημα τῆς διπλῆς ἀποστολῆς ἱεροῦ λειψάνου καί κειμηλίου καταδεικνύει τήν σοβαρότητα τῆς κατάστασης στήν Λιαρίγκοβη.

Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

326 - Σπάνια παράσταση της Σταύρωσης σε βυζαντινό τρίπτυχο από ελεφαντόδοντο

Ο Σταυρός διατρυπά τα σπλάχνα του Άδη.
Σπάνια παράσταση της Σταύρωσης σε βυζαντινό τρίπτυχο
από ελεφαντόδοντο των μέσων του 10ου αιώνα.

Πρόκειται για το κεντρικό μέρος βυζαντινού τρίπτυχου από ελεφαντόδοντο, των μέσων του 10ου αι., που απεικονίζει τη Σταύρωση του Σωτήρα και προέρχεται μάλλον από την Κωνσταντινούπολη. Τα δύο πλαϊνά φύλλα έχουν χαθεί, αλλά αρχικά έκλειναν και κάλυπταν το κεντρικό μέρος. Το ανάγλυφο της παράστασης είναι τόσο βαθύ, ώστε κάνει την παράσταση να φαίνεται σχεδόν τρισδιάστατη. Εντός περίτεχνου ναΐσκου εικονίζονται ο Εσταυρωμένος Χριστός, η Θεοτόκος και ο Ιωάννης σε θρηνητικές στάσεις, δύο Άγγελοι και οι Ρωμαίοι στρατιώτες κατά τη στιγμή του διαμερισμού των ενδυμάτων. Αν και αυτές οι μορφές είναι συνήθεις στη παράσταση της Σταύρωσης στη βυζαντινή τέχνη, ο ανακλινόμενος γενειοφόρος άνδρας που είναι καρφωμένος κάτω από τον Σταυρό βρίσκεται μόνο σε αυτό το ελεφαντόδοντο. Η επιγραφή που βρίσκεται από πάνω Ο ΣΤ(ΑΥ)ΡΟΣ ΕΝΠΑΓΗΣ ΕΝ ΤΗ ΚΟΙΛΙΑ ΤΟΥ ΑΔΟΥ τον ταυτοποιεί με τον Άδη και είναι μία οπτική επιβεβαίωση της πίστης ότι με τη Σταύρωσή Του ο Χριστός νίκησε τον θάνατο.

Διαστάσεις: 12,7 x 8,9 εκ.
Στην κατοχή του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης της Νέας Υόρκης από το 1917.  

Δείτε περισσότερες φωτογραφίες παρακάτω:

325 - Ο Ακάνθινος Στέφανος του Χριστού (1)

Ο ακάνθινος στέφανος του Χριστού που αποθησαυρίζεται στην Παναγία των Παρισίων.

Η λειψανοθήκη έχει συγκεντρώσει πολλές πληροφορίες για τον Ακάνθινο Στέφανο του Χριστού και θα προσπαθήσει να διεξέλθει όλο αυτό το υλικό και να το παρουσιάσει σε μερικές αναρτήσεις.

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες ιστορικές πηγές, ο Ακάνθινος Στέφανος αγοράστηκε το 1238 από τον Λουδοβίκο Θ΄ ή Άγιο Λουδοβίκο (25 Απριλίου 1214 - 25 Αυγούστου 1270) που ήταν βασιλιάς της Γαλλίας (1226-1270) και σήμερα βρίσκεται στον Θησαυρό της Παναγίας των Παρισίων.

Ο ακάνθινος στέφανος του Χριστού που αποθησαυρίζεται στην Παναγία των Παρισίων.
Η γυάλινη λειψανοθήκη επιτρέπει τη θέα προς τον ίδιο τον ακάνθινο στέφανο.

Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

324 - Ιατροδικαστική γνώμη για τη Σταύρωση του Χριστού

Το πρόσωπο του βασανισμένου και σταυρωθέντος άνδρα από  την Ιερά Σινδόνη ή Σινδόνη του Τορίνου.
Yποστηρίζεται ότι πρόκειται για το σάβανο στο οποίο εναποτέθηκε το σώμα του Ιησού Χριστού,
μετά την αποκαθήλωσή του από τον Σταυρό.

Ο Φίλιππος Κουτσάφτης είναι ο προϊστάμενος της Ιατροδικαστικής Υπηρεσίας Αθηνών και ίσως ο πιο διάσημος ιατροδικαστής των τελευταίων δεκαετιών. Εχει κληθεί να μελετήσει και να αποφανθεί για τα μεγαλύτερα σύγχρονα εγκλήματα και οι εκθέσεις του προσέφεραν πολύτιμα στοιχεία στις Αρχές. Αυτή τη φορά όμως εκλήθη να κάνει μια διαφορετική «νεκροψία» και «έκθεση» για το μαρτύριο και τον θάνατο του Ιησού. Ο κ. Κουτσάφτης έχει κάνει μια βαθιά μελέτη (συστηματικά εδώ και καιρό) για το θέμα, εξετάζοντας όλες τις πηγές και αναλύοντας τα Πάθη και τον θάνατο του Ιησού με επιστημονικό τρόπο. Σήμερα αναλύει στην «κυριακάτικη δημοκρατία» τα αίτια θανάτου του Ιησού, την επίπτωση κάθε βασανιστηρίου αλλά και την ψυχοσωματική κατάσταση του Χριστού. Τέλος, απαντά γιατί καταρρίπτονται όλες οι θεωρίες που αμφισβητούν ότι ο Χριστός πέθανε πάνω στον Σταυρό, με τελικό σκοπό να αμφισβητηθεί η Ανάστασή Του.

Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

323 - Σπάνια εικόνα της Σταύρωσης από το Σινά

Σπάνια εικόνα της Σταύρωσης (8ος αιώνας).
Ιερά Μονή Θεοβαδίστου Όρους Σινά, Αγίας Αικατερίνης.

Η παραπάνω εικόνα έχει διαστάσεις 46,4 × 25,5 εκ και βρίσκεται στην Ιερά Μονή Θεοβαδίστου Όρους Σινά, Αγίας Αικατερίνης. Είναι άγνωστου δημιουργού του 8ου αιώνος και προέρχεται πιθανότατα από την Παλαιστίνη. Είναι μία πολύ σημαντική εικόνα που επέζησε από τους αποκαλούμενους "σκοτεινούς αιώνες" του Βυζαντίου και η αρχαιότερη που εικονίζει τον Χριστό νεκρό και με ακάνθινο στέφανο, και όπου αναγράφονται τα ονόματα των δύο συσταυρωθέντων ληστών "Γέστας" και "Δήμας", γνωστά από την απόκρυφη καινοδιαθηκική παράδοση.

Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

322 - Είδον σε φεύγοντα τον θάνατον, και θέλω υπέρ σου σταυρωθήναι

Τα αποτυπώματα των ποδών του Χριστού.
Βρίσκονται στην εκκλησία San Sebastiano fuori le mura της Ρώμης.

Μία ιδιαίτερα συγκινητική ιστορία βρίσκεται στις απόκρυφες «Πράξεις Πέτρου». Με τον γενικό όρο Απόκρυφα, ονομάζονται αρχαία κείμενα θρησκευτικού περιεχομένου που έχουν αποκλεισθεί από τον Κανόνα της Αγίας Γραφής. Κατά κύριο λόγο, οι ερευνητές θεωρούν ότι τα βιβλία αυτά συντάχθηκαν μεταξύ του 2ου πΧ και του 4ου μΧ αιώνα από Ιουδαίους και χριστιανούς συγγραφείς (αν και συνέχισαν να γράφονται ανάλογα κείμενα μέχρι και τον 13ο αιώνα μX), οι οποίοι με απομίμηση του τίτλου, του ονόματος του συγγραφέα, της μορφής και του περιεχομένου, επιδίωκαν να εξασφαλίσουν στα έργα τους κανονικό κύρος. Τα βιβλία αυτά διακρίνονται σε απόκρυφα της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης.

Άποψη από την φυλακή του Μαμερτίνου (Carcere Mamertinum), όπου φυλακίστηκαν
οι Απόστολοι Πέτρος και Παύλος. Παρατηρήστε στο αλτάριο τον ανάποδο σταυρό,
υπενθύμιση του τρόπου σταυρικού θανάτου του Απόστολου Πέτρου.

Ο Απόστολος Πέτρος βρίσκεται φυλακισμένος στη Ρώμη στη φυλακή υψίστης ασφαλείας του Μαμερτίνου. Μόλις έχει ξεκινήσει  ο διωγμός των χριστιανών από τον Νέρωνα κατηγορούμενοι ότι έβαλαν φωτιά στη Ρώμη. Δύο δεσμοφύλακες, οι Processo και Martiniano, προσήλυτοι στον χριστιανισμό, τον  φυγαδεύουν. Ο Απόστολος Πέτρος παίρνει τον δρόμο που οδηγεί  προς τη Via Appia φεύγοντας από τη Ρώμη. Κάποια στιγμή βρίσκεται στο δρόμο που είναι σήμερα γνωστός ως Via delle Terme di Caracalla και που δεν απέχει πολύ από τη Via Appia. 

 Η Αππία οδός (Via Appia) λίγο έξω από τη Ρώμη.

Διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

321 - Αποστολές της Αγίας Ζώνης της Θεοτόκου στη Θάσο

Η Τιμία Ζώνη της Υπεραγίας Θεοτόκου (Ιερά Μεγίστη Μονή Βατοπαιδίου Αγίου Όρους).

Η λειψανοθήκη αναδημοσιεύει εδώ την πολύ ενδιαφέρουσα εργασία των Χαλκιά Γεώργιο και Τζίμα Πέτρο με τίτλο: AΓΙΑΖΩΝΙΤΕΣ ΜΟΝΑΧΟΙ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ ΘΑΣΟΥ (1809-1912) που δημοσιεύθηκε στον Β΄ τόμο των Πρακτικών του Γ΄ Διεθνούς Συνεδρίου Βαλκανικών Ιστορικών Σπουδών με θέμα: "Η ΚΑΒΑΛΑ ΚΑΙ ΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ. Η ΚΑΒΑΛΑ ΚΑΙ Η ΘΡΑΚΗ. ΙΣΤΟΡΙΑ – ΤΕΧΝΗ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα" που διοργανώθηκε από το ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ ΚΑΒΑΛΑΣ στην Καβάλα στις 17 και 18 Σεπτεμβρίου 2010.

Σύμφωνα με τους ερευνητές: "Έτσι για την εργασία μας αυτή βασιστήκαμε, κατά κύριο λόγο, σε 50 ανέκδοτα έγγραφα, που εντοπίσαμε στο αρχείο της μονής Βατοπαιδίου, χρονικής περιόδου 1809-1912 και αφορούν τις επισκέψεις του ιερού κειμηλίου της Αγίας Ζώνης στο νησί της Θάσου για την ψυχική και πνευματική ενδυνάμωση των κατοίκων του και για τη στήριξή τους σε περιόδους θανατηφόρων επιδημιών και φυσικών καταστροφών. Ακόμη, παρουσιάζονται πολύ σημαντικά στοιχεία από τα βιβλία ληψοδοσίας του μοναστηριού, χρονικής περιόδου 1883-1911, τα οποία ερευνήθηκαν ενδελεχώς και αφορούν τις προσφορές των κατοίκων σε λάδι και χρήματα, κατά τον ερχομό της Αγίας Ζώνης στην Θάσο. Μέσα από την εργασία αυτή πιστεύουμε ότι αναδεικνύεται ο σημαντικός ρόλος που διαδραμάτισαν τα μοναστήρια του Αγίου Όρους, και εδώ συγκεκριμένα η μονή Βατοπαιδίου, στην πνευματική και ψυχική ενδυνάμωση του δοκιμαζόμενου λαού της Θάσου, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, αλλά και η αξιοζήλευτη θρησκευτική συνείδηση που επιδείκνυαν οι κάτοικοι του νησιού".

Ενδιαφέρον στοιχείο που έχει προέλθει από την έρευνα είναι και η οικονομική βοήθεια που χορηγούσε η Ιερά Μονή Βατοπαιδίου για κοινωφελή έργα στην τουρκοκρατούμενη Θάσο, πχ λιμάνι, υδρευτικά έργα κοινοτήτων, σχολεία, αλλά και υπέρ ανεγέρσεως ναών, ενίσχυση απόρων κτλ. "Όλες αυτές, αλλά και άλλες πολλές ενέργειες του μοναστηριού ανακούφιζαν αρκετά τους κατοίκους του νησιού από τα χρόνια οικονομικά τους προβλήματα και βοηθούσαν στη βελτίωση της ζωής τους. Ωστόσο για τη σωματική και πνευματική τους υγεία οι Θάσιοι προσέτρεχαν «αύθις εις τον μόνον ιατρόν του κόσμου, εις την μεγάλιν χάριν της Χαριτοβρύτου και Αγίας Ζώνης της υπερευλογημένης Θεοτόκου», όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται σε σχετικό έγγραφο της κοινότητας Παναγίας το έτος 1892".

Διαβάστε το πλήρες κείμενο της εργασίας παρακάτω:

320 - H Τιμία Κάρα του Αγίου Αποστόλου Θωμά

H Τιμία Κάρα του Αγίου Αποστόλου Θωμά.

H Τιμία Κάρα του Αγίου Αποστόλου Θωμά φυλάσσεται στην Ιερά Μονή του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου στην Πάτμο. Βρίσκεται μέσα σε μία μεγάλη ανάγλυφη ασημένια κύλικα, ενώ ασημένιες λάμες διακοσμημένες με πολύτιμους λίθους περιτρέχουν την κάρα σταυροειδώς και ίσως είναι βυζαντινές.

Δείτε περισσότερες φωτογραφίες παρακάτω:

319 - Το βυζαντινό δαχτυλίδι εξουσίας του Βασίλειου παρακοιμώμενου

Το χρυσό δαχτυλίδι σφραγίς του παρακοιμώμενου του βυζαντινού αυτοκράτορα.
Ένα μονόγραμμα μας επιτρέπει να το αποδώσουμε στον Βασίλειο Λεκαπηνό,
οραματιστή, χορηγό και ιδιοκτήτη της περίφημης Σταυροθήκης Τιμίου Ξύλου,
της επονομαζόμενης του Limburg, από το μέρος όπου βρίσκεται σήμερα.

Το χρυσό αυτό βυζαντινό δαχτυλίδι εντοπίστηκε από τη λειψανοθήκη στα ηλεκτρονικά αρχεία του τμήματος Médailles et Antiques της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας (Bibliothèque nationale de France). Έχει μπροστά και σε χαραγμένο πολύτιμο λίθο την κεφαλή του Χριστού και είναι το δαχτυλίδι σφραγίς του παρακοιμώμενου του βυζαντινού αυτοκράτορα. Ο παρακοιμώμενος ήταν ο ανώτατος δοικητής της βυζαντινής διοίκησης και είχε τεράστιες εξουσίες, υπολειπόμενες μονάχα αυτές του αυτοκράτορα. Δυστυχώς οι διαθέσιμες φωτογραφίες δεν επιτρέπουν στη λειψανοθήκη να κατανοήσει την επιγραφή παρόλη τη μεγέθυνση των φωτογραφιών που έκανε. Ένα βυζαντινό μονόγραμμα επιτρέπει, όταν αναλυθεί, να αποδοθεί αυτό το δαχτυλίδι βυζαντινής εξουσίας στον ευνούχο Βασίλειο Λεκαπηνό (925-985), γνωστού ήδη στη λειψανοθήκη όπως μπορείτε να διαβάσετε παρακάτω.

  

Το χρυσό δαχτυλίδι σφραγίς του παρακοιμώμενου του βυζαντινού αυτοκράτορα,
Βασίλειου Λεκαπηνού ή Νόθου.