121 - Αήττητη: Η πίστη στα χρόνια της αθεΐας

Καταστροφή εικόνων και άλλων εκκλησιαστικών ειδών
ως μέρος της ενεργητικής κρατικής "Αντιθρησκευτικής Προπαγάνδας" στην Σοβιετική Ένωση.

Από τις 8 Νοεμβρίου μέχρι τις 9 Δεκεμβρίου 2012 το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Ιστορίας της Ρωσίας (Μόσχα) φιλοξένησε μία έκθεση αφιερωμένη στο διωγμό της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ρωσίας την περίοδο της Σοβιετικής Ένωσης. Η έκθεση διοργανώθηκε από το Ορθόδοξο Πανεπιστήμιο Ανθρωπιστικών Σπουδών "Ο Άγιος Τύχωνας" της Μόσχας (Православный Свято-Тихоновский гуманитарный университет) και είχε ως τίτλο: "Αήττητη: Η πίστη στα χρόνια της αθεΐας (Преодоление: Вера в годы безбожия)".

Από τον ιστότοπο του Πανεπιστημίου βρήκα τις παρακάτω φωτογραφίες από την έκθεση, από τις οποίες όμως πολλές είναι χωρίς λεζάντες. Όσες είχαν λεζάντες μεταφράστηκαν από τα ρωσικά. Οι φωτογραφίες μοιάζουν να τραβήχτηκαν τυχαία και χωρίς κάποια σειρά, έτσι ήταν αδύνατον να καταλάβω για μερικές τι αντιπροσώπευε το έκθεμα. Ανάμεσα στα παρουσιαζόμενα εκθέματα υπήρχαν και προσωπικά αντικείμενα που χρησιμοποιούσαν μεταγενέστερα ανακηρυχθέντες άγιοι, νεομάρτυρες και ιερομάρτυρες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, όπως ο Άγιος Λουκάς, Αρχιεπίσκοπος Συμφερουπόλεως και Κριμαίας και άλλοι (και εξαιτίας των κειμηλίων αυτών παρουσιάζεται η έκθεση αυτή στη λειψανοθήκη). Από τις υπάρχουσες φωτογραφίες φαίνεται ότι εκτέθηκαν ίσως για πρώτη φορά χειροποίητα λειτουργικά σκεύη από ευτελή υλικά, πχ δισκοπότηρα, δισκάρια κτλ, τα οποία χρησιμοποιούσαν είτε οι φυλακισμένοι ρώσοι ιερείς στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας (Γκούλαγκ) για τις λειτουργικές τους ανάγκες, είτε οι λεγόμενοι "κρυφοί" ιερείς που ζούσαν στη παρανομία.  

Πρωτόκολλο εκτέλεσης δια τουφεκισμού του Αλεξάντρ Βασίλιεβιτς Ορλόφ, ιερέα σε χωριό.
Εκτελέστηκε στις 09/10/1937, επειδή σύμφωνα με την κατηγορία παρακινούσε τις γυναίκες
να στέλνουν τα παιδιά τους στην εκκλησία.

Στατιστική εκτίμηση του διωγμού εναντίον της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην ΕΣΣΔ
την περίοδο 1917-1952. Το 1937 οι μέθοδοι της αντιθρησκευτικής προπαγάνδας
και η "ήπια βία" αντικαταστάθηκαν από μαζικές εκτελέσεις.
Το 1937 συνελήφθησαν 162.500 άτομα (ιερείς, μοναχοί, μοναχές και θρησκευόμενοι).
Από αυτούς εκτελέστηκαν 89.600 την ίδια χρονιά.

Προσευχές και άλλα υμνολογικά κείμενα ραμμένα στην εσωτερική επένδυση
αυτής της στολής κρατουμένου στα Γκούλαγκ που χρησιμοποιούνταν
για τις λειτουργικές ανάγκες χριστιανών κρατουμένων.
Ο κρατούμενος κινδύνευε με άμεσο τουφεκισμό αν τον έπιαναν.

Δείτε περισσότερες από 100 φωτογραφίες παρακάτω:

120 - Σπάνιο κειμήλιο της Ιεράς Μονής Δοχειαρίου Αγίου Όρους στη Ρουμανία

Το σπάνιο κειμήλιο της Ιεράς Μονής Δοχειαρίου Αγίου Όρους (18ος αιώνας).
Φέρει τεμάχιο Τιμίου Ξύλου και λείψανα έξι Αγίων.

Στην Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού και του Αγίου Βασιλείου του Μεγάλου στο Βουκουρέστι της Ρουμανίας αποθησαυρίζεται ένα σπάνιο κειμήλιο του 18ου αιώνα από την Ιερά Μονή Δοχειαρίου Αγίου Όρους.

Βουκουρέστι, Ρουμανία.

Διαβάστε και δείτε περισσότερες φωτογραφίες παρακάτω:

119 - Δύο λειψανοθήκες με λείψανα του Αγίου Λουκά Συμφερουπόλεως

Σύγχρονη εικόνα του Αγίου Λουκά Συμφερουπόλεως και Κριμαίας.
Στις εικόνες του συχνά εικονίζεται με χειρουργικά εργαλεία.

Τα γυαλιά και κάποια από τα χειρουργικά εργαλεία του Αγίου Λουκά Συμφερουπόλεως.
Παρουσιάστηκαν στην έκθεση "Η πίστη στα χρόνια του αθεϊσμού" (8 Νοεμβρίου - 9 Δεκεμβρίου 2012)
που διοργανώθηκε στη Μόσχα από το Κρατικό Κεντρικό Μουσείο Σύγχρονης Ιστορίας της Ρωσίας
και το Πανεπιστήμιο του Αγίου Τύχωνος και ήταν αφιερωμένη
στη δίωξη της Εκκλησίας στα χρόνια της Σοβιετικής Ένωσης.

Δείτε παρακάτω τις φωτογραφίες από τις δύο λειψανοθήκες με άγια λείψανα του Αγίου Λουκά Συμφερουπόλεως που ανήκουν στην Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως Σωτήρος Σαγματά.

118 - Τα ιερά βυζαντινά κειμήλια του στέμματος του Αγίου Λουδοβίκου

Το χρυσάργυρο στέμμα του Αγίου Λουδοβίκου με τα άγια λείψανα και τα ιερά κειμήλια
της Θεοτόκου του Φάρου της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης.
Αποθησαυρίζεται σήμερα στις μεσαιωνικές συλλογές του Μουσείου του Λούβρου.

Το χρυσάργυρο στέμμα του Λουδοβίκου Θ΄ της Γαλλίας ή Αγίου Λουδοβίκου (σήμερα είναι γνωστό και ως στέμμα της Λιέγης) δωρήθηκε από τον ίδιο τον Άγιο Λουδοβίκο στους δομινικανούς μοναχούς της Λιέγης τον 13ο αιώνα και περιέχει λείψανα Αποστόλων, Ομολογητών, Μαρτύρων, αλλά και λείψανα (κειμήλια) από το Πάθος του Χριστού (μικρό τεμάχιο Τιμίου Ξύλου, θραύσμα της Ιεράς Λόγχης και κομμάτι από τον Ακάνθινο Στέφανο). Το στέμμα αγοράστηκε το 1947 από το Μουσείο του Λούβρου και εκτίθεται στις μεσαιωνικές συλλογές του.

Μικρογραφία μεσαιωνικού χειρογράφου που δείχνει τη στέψη Γάλλου βασιλιά.

Το στέμμα αποτελείται από οκτώ πλάκες διακοσμημένες με ανθέμια, χρυσά φύλλα βελανιδιάς και πολύτιμους λίθους. Οι πλάκες συνδέονται μεταξύ τους με χρυσούς Αγγέλους που κρατούν ειλητάρια με επιγραφές. Οι επιγραφές αναφέρονται στα ιερά κειμήλια και τα άγια λείψανα που περιέχονται σε οκτώ κοιλότητες στο κέντρο των οκτώ πλακών του στέμματος.

Διαβάστε περισσότερα και δείτε περισσότερες φωτογραφίες παρακάτω:

117 - Αποστολές της Αγίας Ζώνης της Θεοτόκου στη Βόρεια Χαλκιδική

Η Αγία Ζώνη της Θεοτόκου.
Ιερά Μονή Βατοπεδίου Αγίου Όρους.

Η αποστολή αγιορειτικών κειμηλίων στη Χαλκιδική είναι ένα φαινόμενο, που παρουσιάζεται εκτενώς κατά την οθωμανική περίοδο, και αποτελεί προέκταση της περισσότερο διαδεδομένης πρακτικής της περιόδευσης των ιερών λειψάνων. Στην περίπτωση της βόρειας Χαλκιδικής φαίνεται ότι υπερτερεί η παρουσία των κειμηλίων (Τίμιος Σταυρός, Αγία Ζώνη) σε αντιστοιχία με εκείνη των λειψάνων, τα οποία συνήθως αποστέλλονταν εκτός της ελληνικής χερσονήσου προς ευλογία και ελεημοσύνη.

Μεταξύ των κειμηλίων, που περιόδευσαν το βόρειο τμήμα της Χαλκιδικής κατά τους τελευταίους δύο αιώνες, άξιο μνήμης είναι και η Αγία Ζώνη της Θεοτόκου, τμήμα της οποίας φυλάσσεται στη Μονή Βατοπαιδίου. Η παράδοση αναφέρει ότι το κειμήλιο αυτό αφιερώθηκε στην αγιορειτική μονή από τον Σέρβο ηγεμόνα Λάζαρο Α΄ κατά το 14ο αιώνα. Στα 1744 ο περιηγητής μοναχός Βασίλειος Μπάρσκι (από το Κίεβο) περιγράφοντας την Αγία Ζώνη αναφέρει ότι «αναδίδει άφατη ευωδία. ΄Εχει μήκος δύο σπιθαμές και φάρδος όσο το μήκος του δακτύλου˙ είναι μαύρη, με πλέξη πυκνή […] Ένα μικρό τεμάχιό της στέλνεται στους χριστιανικούς λαούς, σε αυτούς που ζητούν ελεημοσύνη, προς ευλογία και θαυματουργία, το δε υπόλοιπο μεγάλο κομμάτι δεν βγαίνει ποτέ από την μονή, αλλά βρίσκεται πάντα φυλαγμένο στο καθολικό».

Την εποχή του Γερ. Σμυρνάκη (1903) τα τεμάχια της Αγίας Ζώνης ήταν πια τρία (διαίρεση) εκ των οποίων το ένα κινδύνεψε να χαθεί, όταν το έκλεψαν ληστές σε μία περιοδεία του στη Χαλκιδική κατά τον 19ο αιώνα.

116 - Η Σταυροθήκη Τιμίου Ξύλου του Καθεδρικού Ναού του Αγίου Μάμαντος στη πόλη Langres της Γαλλίας

Η Σταυροθήκη Τιμίου Ξύλου του Καθεδρικού Ναού του Αγίου Μάμαντος
στην πόλη Langres της Γαλλίας.

Στο θησαυρό του εκκλησιαστικού μουσείου του Καθεδρικού ναού της πόλης Langres της Καμπανίας (Γαλλία) που τιμάται επ' ονόματι του Αγίου Μάμαντος (Σαν Μαμές - San Mamés) εκτίθεται και μία ωραιότατη σταυροθήκη του 19ου αιώνα με τεμάχιο Τιμίου Ξύλου.
  
Η σταυροθήκη έχει διαστάσεις 120Χ100Χ50,5, στηρίζεται από δύο αγγέλους και είναι κατασκευασμένη από επίχρυσο χαλκό, χρυσό, σμάλτο και γυαλί. Το τεμάχιο Τιμίου Ξύλου σχηματίζει σταυρό, ενώ δεξιά και αριστερά του βρίσκονται η Παναγία και ο Ευαγγελιστής Ιωάννης. Σε έξι σμάλτινα μετάλλια στο πίσω μέρος των φύλλων που κλείνουν την σταυροθήκη υπάρχουν οι μορφές των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, της Αγίας Ελένης καθώς και άλλων αγίων.

Το εκκλησιαστικό μουσείο του Καθεδρικού Ναού του Αγίου Μάμαντος.
Αριστερά η λειψανοθήκη που περιέχει την κάρα του Αγίου Παιδομάρτυρος Μάμαντος
και δεξιά η Σταυροθήκη Τιμίου Ξύλου.

Η πόλη Langres της Γαλλίας.

Δείτε περισσότερες φωτογραφίες παρακάτω:

115 - Η κάρα του Αγίου Μάμαντος

Το βυζαντινό ασημένιο στεφάνι που περικλείει την Τιμία Κάρα του Αγίου Παιδομάρτυρος Μάμαντος. Η επιγραφή στα ελληνικά: ΑΓΙΟΣ ΜΑΜΑΣ. Βρισκόταν κάποτε στην Μονή του Αγίου Μάμαντος στην Κωνσταντινούπολη, από όπου αφαιρέθηκε το 1204 κατά τη λεηλασία της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους της Δ΄Σταυροφορίας. Το 1209 μεταφέρθηκε στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Μάμαντος στη πόλη Langres της Γαλλίας, όπου και βρίσκεται μέχρι σήμερα.

O αρχαιολόγος - βυζαντινολόγος Δρ Χριστόδουλος Α. Χατζηχριστοδούλου αναφέρει στο βιβλίο του "Ο Καθεδρικός Ναός του Αγίου Μάμαντος στη Μόρφου" ότι, σύμφωνα με τις πηγές, φαίνεται ότι είχαν μεταφερθεί στην Κύπρο τμήματα των ιερών λειψάνων και όχι ολόκληρο το σκήνωμα του αγίου, που είχε ταφεί στην Καισάρεια της Καππαδοκίας. Η κάρα του αγίου μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη από ένα μοναχό, μετά την κατάληψη της Καισάρειας από τους Σελτζούκους το 1067. Όταν οι Σταυροφόροι κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη το 1204, άρπαξαν ανάμεσα στα άλλα πολύτιμα λείψανα και την κάρα του αγίου που είχε ένα ασημένιο στεφάνι με το όνομά του γραμμένο Ελληνικά και από εκεί μεταφέρθηκε από τον κληρικό Gualon de Dampierre στην πόλη Langres της Καμπανίας (Γαλλία) στα 1209.

Παλιά καρτ ποστάλ που απεικονίζει τον Καθεδρικό του Αγίου Μάμαντος στη πόλη Langres της Γαλλίας.

Η κάρα βρίσκεται ακόμη στην πόλη Langres, στο θησαυρό του Καθεδρικού ναού της πόλης που τιμάται επ' ονόματι του Αγίου Μάμαντος (Σαν Μαμές - San Mamés).

Η πόλη Langres της Γαλλίας.

 Δείτε φωτογραφίες και διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

114 - Το αρχαιότερο γνωστό παράδειγμα συλλογής Ιερών Λίθων από την Αγία Γη

Το αρχαιότερο γνωστό παράδειγμα συλλογής ιερών Λίθων από την Αγία Γη.
Κατασκευάστηκε στη Βυζαντινή Παλαιστίνη τον 6ο αιώνα.

Το παραπάνω ξύλινο κουτί που περιέχει λίθους από την Αγία Γη και συγκεκριμένα από τόπους όπου συνέβει ένα σημαντικό καινοδιαθηκικό γεγονός, όπως για παράδειγμα η Γέννηση του Χριστού στη Βηθλεέμ, είναι το αρχαιότερο γνωστό παράδειγμα συλλογής αναμνηστικών ιερών λίθων, αλλά και άλλων αντικειμένων, από προσκυνηματικές περιηγήσεις στην Αγία Γη. Το κουτί, μέρος της προσωπικής ιδιοκτησίας του εκάστοτε Πάπα για αιώνες, κατασκευάστηκε μάλλον στη Βυζαντινή Παλαιστίνη τον 6ο αιώνα.
 

Ιεροί Λίθοι από την Αγία Γη.

Δείτε φωτογραφίες και διαβάστε περισσότερα παρακάτω:

113 - Λειψανοθήκες από την Ιερά Μονή Διονυσίου του εν Ολύμπω

Τμήμα της κάρας του Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου.
Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Αγίου Διονυσίου του εν Ολύμπω.

Πρόσφατα επισκεφθήκαμε την Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Αγίου Διονυσίου του εν Ολύμπω. Ανάμεσα στα κτίσματα της Ιεράς Μονής ξεχωρίζει το Σκευοφυλάκιο, στο αναστηλωμένο παλιό Ηγουμενείο, που εγκαινιάσθηκε το 1999 από τον Παναγιώτατο Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο.

Άποψη από το Σκευοφυλάκιο.
Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Αγίου Διονυσίου του εν Ολύμπω.

Ο πρώτος του όροφος λειτουργεί σήμερα ως Βιβλιοθήκη καί Αναγνωστήριο, ενώ στο ισόγειο εκτίθενται πολύτιμα κειμήλια και πολλά άγια λείψανα σε αργυρές περίτεχνες λειψανοθήκες. 

 
Ένα δείγμα από αυτές τις λειψανοθήκες παρουσιάζεται εδώ παρακάτω:

112 - Λιτανικός σταυρός βυζαντινών στρατευμάτων

Οι βυζαντινοί λιτανικοί σταυροί δεν χρησιμοποιούνταν μόνο στις λιτανείες των μεγάλων εορτών της Ορθοδοξίας, αλλά συνόδευαν επίσης αυτοκράτορες ή στρατηγούς στις εκστρατείες τους, σύμφωνα με τις πηγές.

 

Ο παρακάτω λιτανικός σταυρός, που σήμερα αποθησαυρίζεται στην Ιερά Μονή Δοχειαρίου Αγίου Όρους, είναι του 9ου-10ου αιώνα και σύμφωνα με τις επιγραφές που φέρει εντάσσεται στην κατηγορία των "στρατηγικών" λιτανικών σταυρών.

Η μία όψη του λιτανικού σταυρού βυζαντινών στρατευμάτων.
Αποθησαυρίζεται στην Ιερά Μονή Δοχειαρίου Αγίου Όρους.

Ο λιτανικός σταυρός της Ιεράς Μονής Δοχειαρίου είναι  από χυτό ορείχαλκο με εγχαράξεις. Το ύψος του είναι 95 εκ., με πλάτος κεραιών 60 εκ. και πάχος 0,8 εκ.

Η άλλη όψη του λιτανικού σταυρού βυζαντινών στρατευμάτων.
Αποθησαυρίζεται στην Ιερά Μονή Δοχειαρίου Αγίου Όρους.

Ο Σταυρός που διατηρεί εξαιρετικά ωραία πράσινη πατίνα, έχει τραπεζιόσχημες κεραίες, στα άκρα των οποίων υπάρχουν ζεύγη μεταλλίων, τα "επίμηλα". Η λαβή διαμορφώνεται στο άκρο της κάτω κεραίας, ως επέκτασή της, και είναι σήμερα πακτωμένη πάνω σε μαρμάρινο βυζαντινό κιονόκρανο ανεστραμμένο. Η μόνη του διακόσμηση είναι εγχάρακτες επιγραφές και στις δύο όψεις, που σήμερα διακόπτονται στο σημείο συνενώσεως των κεραιών από στερεωτική προσθήκη καρφωμένου ελάσματος, με αποτέλεσμα να καλυφθούν τμήματα των επιγραφών.

  

Οι επιγραφές έχουν ως εξής:


+ ΓΝΩΤΕ ΕΘΝΗ ΚΑ[Ι] ΗΤΤΑΣΘΕ ΟΤΙ ΜΕΘ ΗΜΩΝ Ο Θ[ΕΟ]Σ ΚΑΙ Η ΠΑΝΑΓ[ΙΑ Θ]ΕΟΤΟΚΟΣ.

+ Χ(ΡΙΣΤ)Ε Ο ΘΕΟΣ ΤΗΝ ΜΗΤΡΙΚΗ[Ν Τ]ΑΥΤΗΝ ΦΥΛΑΞΟΝ ΠΟΛΙΝ, ΔΙΑ ΠΑΝΤΟ[Σ Ε]Ν ΕΙΡΗΝΗ. 

Ο χαρακτηρισμός της πόλης ως "μητρικής" του Χριστού, δηλαδή πόλης που ανήκει στην Παναγία, οδηγεί τη σκέψη μας στην Κωνσταντινούπολη, η οποία σύμφωνα με το γνωστό αυτόμελο κοντάκιο της ακολουθίας του Ακάθιστου Ύμνου, "αυτοπροσδιορίζεται" ως πόλη της Παναγίας: "Τη υπερμάχω στρατηγώ τα νικητήρια, (...) αναγράφω σοι η Πόλις σου Θεοτόκε (...)".

Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Ιωακείμ Αθ. Παπαγγέλου, ο σταυρός αυτός θα άρμοζε να βρίσκεται επί των επάλξεων, σε μία χαρακτηριστική θέση των τειχών της προστατευομένης πόλης, πχ πάνω από μία πύλη. Από τις πηγές γνωρίζουμε ότι αυτό δεν ήταν κάτι το ασυνήθιστο. Αναφέρεται ρητά ότι πάνω από τις πύλες των τειχών της Εφέσου υπήρχαν "εμπηγμένοι σταυροί". Αντίστοιχη θέση είχε το γνωστόν "εικόνιον" του Ικονίου και η χαλκή εικόνα του Χριστού στο Μέγα Παλάτιον της Κωνσταντινούπολης.